W skrócieOkazjonalnie: pasztetowa to wędlina podrobowa z dużą ilością tłuszczu i soli, a mięso przetworzone najlepiej ograniczać, więc traktuj ją jako dodatek od święta, a nie codzienną kanapkę.
Pasztetowa, zwana też kiszką pasztetową albo wątrobianką, to parzona lub gotowana wędlina z mielonych podrobów, głównie wątroby, skórek i tłuszczu, doprawiona solą, pieprzem, cebulą i majerankiem. Zwykle jada się ją na zimno, rozsmarowaną na pieczywie, ale istnieją też przepisy na wątrobianki podawane na gorąco, pieczone albo podsmażane.
Wątpliwości biorą się stąd, że w sklepowych wersjach trafia do niej sporo tłuszczu, mięsa oddzielonego mechanicznie i dodatków, a mięso przetworzone to kategoria, którą dietetycy radzą ograniczać. Produkt o podobnym składzie, ale pakowany w słoiki lub konserwy, nazywa się w Polsce pasztetem i opisujemy go osobno.
Na minus przeważają tłuszcz, sól i status mięsa przetworzonego, na plus zostaje to, że mięso jest źródłem białka, żelaza i cynku. Ostateczna ocena zależy od udziału mięsa w składzie, wielkości porcji i tego, jak często ją jesz.
Skład
podroby, tłuszcz, skórki
Z umiarem
Pasztetowa to mielone podroby, skórki wieprzowe lub drobiowe i tłuszcz, a w sklepowych wersjach bywa w niej także mięso oddzielone mechanicznie, kasza manna i białko sojowe. Skład różni się mocno między wyrobami, więc czytaj etykietę.
Mięso przetworzone
limit 500 g tygodniowo
Na minus
Polskie wytyczne rekomendują ograniczenie spożycia mięsa czerwonego i przetworzonego do 500 g tygodniowo. Jako przetwór mięsny pasztetowa wlicza się do tej puli.
Sól
sporo, zależy od wyrobu
Na minus
Spożycie soli nie powinno przekraczać 5-6 g na dobę, czyli jednej płaskiej łyżeczki od herbaty, a ograniczać radzi się przede wszystkim produkty przetworzone i konserwowane. Pasztetowa jest solona, więc łatwo dołożyć sobie soli bez dosalania.
Tłuszcz nasycony
dużo, głównie wieprzowy
Na minus
W składzie wymienia się tłuszcz wieprzowy, a mięso i jego przetwory należą do źródeł kwasów tłuszczowych nasyconych. Nasycone kwasy tłuszczowe nie powinny przekraczać 10% energii diety.
Białko i żelazo
zależy od udziału mięsa
Z umiarem
Mięso jest źródłem białka oraz dobrze przyswajalnego żelaza i cynku. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zauważa jednak, że pasztety bywają ubogie w mięso, a bogate w mięso oddzielone mechanicznie.
Dodatki
peklowanie, wzmacniacze smaku
Z umiarem
Do wędlin dodaje się m.in. azotany i azotyny, glutaminian sodu, fosforany i zagęstniki: część zabezpiecza przed bakteriami, inne poprawiają smak, barwę i wydajność. Na liście składu pasztetowej mogą pojawić się też emulgatory i aromaty.
Ile pasztetowej dziennie i jak jeść z głową
Jedz pasztetową okazjonalnie, a nie na co dzień: polskie wytyczne ograniczają mięso czerwone i przetworzone łącznie do 500 g tygodniowo i zalecają co najmniej jeden dzień w tygodniu bez mięsa.
Smaruj cienką warstwę i dokładaj dużo surowych warzyw, na przykład ogórka, rzodkiewki i pomidora, żeby kanapka nie opierała się wyłącznie na wędlinie.
Wybieraj pieczywo razowe lub pełnoziarniste, bo jest znacznie bogatsze w witaminy, składniki mineralne i błonnik niż białe.
Częściej niż po pasztetową sięgaj po drób, rośliny strączkowe i ryby: zastępowanie czerwonego mięsa takimi produktami zaleca Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.
Szkodliwość i przeciwwskazania: pasztetowa
Pasztetowa szkodzi przede wszystkim wtedy, gdy jest jedzona codziennie i w dużych ilościach, a także osobom, które muszą pilnować soli, tłuszczu nasyconego albo glutenu. W ciąży i przy chorobach warto dodatkowo zapytać lekarza o wędliny.
Regularne duże ilości mięsa przetworzonego mogą szkodzić sercu i jelitom: Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem zaklasyfikowała je do grupy 1, a w badaniach 50 g dziennie wiązało się z ryzykiem raka jelita grubego wyższym o 18%.
Osobom z nadciśnieniem szkodzi nadmiar soli, który według Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej prowadzi do nadciśnienia i zwiększa ryzyko chorób serca, więc solone wędliny trzeba policzyć w dziennym limicie.
Przy celiakii szkodliwa może być kasza manna, którą dodaje się do pasztetowej jako wypełniacz i która zawiera gluten, dlatego szukaj wyrobu oznaczonego jako bezglutenowy.
Osobom z podwyższonym stężeniem cholesterolu szkodzi duża ilość tłuszczów zwierzęcych, a przetwory mięsne z tłuszczem wieprzowym do nich należą.
W ciąży unikaj surowego i niedopieczonego mięsa oraz surowych wędlin; pasztetowa jest parzona lub gotowana, ale o wędliny w diecie ciężarnej zapytaj lekarza prowadzącego lub dietetyka.
Porady
Czytaj skład: im więcej mięsa i podrobów na początku listy, a mniej mięsa oddzielonego mechanicznie, zagęstników i wzmacniaczy smaku, tym lepiej.
Porównuj na etykiecie ilość soli i tłuszczu nasyconego i wybieraj wyrób, który ma ich mniej.
Na kanapkę częściej wybieraj pieczoną pierś z indyka albo pastę z ciecierzycy.
Gotowe wątrobianki przechowuj w lodówce i zjadaj w terminie podanym przez producenta.
Najczęstsze pytania
Czy pasztetowa jest zdrowa?
Raczej okazjonalnie. To wędlina podrobowa z tłuszczem i solą, a mięso przetworzone najlepiej ograniczać do niewielkich ilości.
Czy pasztetowa szkodzi?
Jedzona od czasu do czasu zwykle nie, ale regularne duże porcje mięsa przetworzonego wiąże się w badaniach z większym ryzykiem chorób serca i raka jelita grubego. Najwięcej powodów do ostrożności mają osoby z nadciśnieniem, celiakią i podwyższonym cholesterolem.
Z czego robi się pasztetową?
Z mielonych podrobów, głównie wątroby, oraz skórek i tłuszczu, z dodatkiem soli, cebuli, majeranku i innych przypraw. W tańszych wyrobach dochodzi mięso oddzielone mechanicznie, kasza manna i białko sojowe.
Czy pasztetowa ma gluten?
Często tak, bo jako wypełniacz stosuje się kaszę mannę lub bułkę. Przy celiakii wybieraj tylko wyrób z oznaczeniem bezglutenowy.
Czym pasztetowa różni się od pasztetu?
Pasztetowa to parzona lub gotowana wędlina w osłonce, a wyroby o podobnym składzie, ale pakowane w słoiki lub konserwy, nazywa się w Polsce pasztetami.
Ile pasztetowej można jeść?
Osobnego limitu nie ma, ale polskie wytyczne ograniczają mięso czerwone i przetworzone łącznie do 500 g tygodniowo. Pasztetowa wlicza się do tej puli razem z innymi wędlinami.