W skrócieZdrowy z umiarem: ryż basmati daje energię z węglowodanów, w wersji pełnoziarnistej także więcej błonnika, ale ryż gromadzi arsen nieorganiczny, więc nie sięgaj po niego codziennie w dużych ilościach.
Basmati to kultywar ryżu długoziarnistego o charakterystycznym aromacie, najpopularniejszy w Indiach i Pakistanie. Jego ziarna są dłuższe i cieńsze niż u pozostałych odmian, a w sklepach spotkasz dwa rodzaje: brązowy, czyli pełnoziarnisty, i biały, czyli obłuszczony.
Pytania o zdrowotność dotyczą trzech spraw: stopnia oczyszczenia ziarna, wpływu na poziom glukozy we krwi i arsenu, który ryż gromadzi chętniej niż inne zboża. Sprawdzamy, co mówią instytucje zajmujące się żywieniem.
Na plus przeważa rola ryżu jako źródła energii, zwłaszcza w wersji pełnoziarnistej, a na minus arsen, którego ryż gromadzi więcej niż inne zboża. Dobrze wiedzieć, jak duże jest to ryzyko przy typowych porcjach.
Błonnik
więcej w brązowym
Na plus
Brązowy basmati jest pełnoziarnisty, a biały powstaje po jego obłuszczeniu. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wymienia brązowy ryż wśród produktów z pełnego przemiału, które dostarczają błonnika nierozpuszczalnego.
Indeks glikemiczny
zależy od przetworzenia
Z umiarem
Biały ryż należy do produktów wysoko przetworzonych, a brązowy do mało przetworzonych. Na indeks glikemiczny wpływa też sposób przygotowania i skład posiłku.
Węglowodany
łatwo przyswajalne
Z umiarem
Ryż jest źródłem łatwo przyswajalnych węglowodanów o neutralnym smaku, dlatego porcję warto równoważyć warzywami i białkiem.
Arsen
0,1-0,4 mg/kg w surowym ryżu
Na minus
To znacznie więcej niż w pszenicy i jęczmieniu, gdzie arsenu całkowitego jest od 0,03 do 0,08 mg/kg. Ryż brązowy zawiera go więcej niż biały.
Alergeny
niska alergenność
Na plus
Ryż ma stosunkowo niskie właściwości alergizujące, dlatego chętnie dodaje się go do żywności dla dzieci.
Ile ryżu basmati dziennie i jak jeść z głową
Przy przeciętnym europejskim spożyciu 9 g ryżu dziennie narażenie dorosłego na arsen jest ponad 30 razy mniejsze niż tam, gdzie je się 300 g dziennie, więc rozsądne porcje i urozmaicone zboża wystarczą.
Urozmaicaj zboża: ESPGHAN, europejskie towarzystwo żywienia dzieci, wskazuje, że narażenie na arsen można obniżać, sięgając także po owies, jęczmień, pszenicę czy kukurydzę.
Komponuj posiłek z warzywami i źródłem białka, bo skład posiłku wpływa na indeks glikemiczny.
Szkodliwość i przeciwwskazania: ryż basmati
Ryż basmati szkodzi głównie przez zawarty w nim arsen, a w diecie dzieci także przez napoje i produkty ryżowe. Dorosłym w rozsądnych porcjach rzadko sprawia kłopot.
Niemowlęta i małe dzieci są narażone na arsen z ryżu od 2 do 3 razy bardziej niż dorośli, bo skrobia, mąka i syropy ryżowe trafiają do ich żywności.
Napoje ryżowe nie powinny zastępować mleka kobiecego, mieszanek mlecznych ani mleka krowiego w diecie niemowląt i małych dzieci.
Osoby z insulinoopornością i cukrzycą powinny zwracać uwagę na indeks glikemiczny posiłków, więc ryż jedz w małych porcjach z warzywami, a zalecenia ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Porady
Nie podawaj małym dzieciom otrąb ryżowych ani nieobłuszczonego ryżu, bo otręby zawierają od 10 do 20 razy więcej arsenu nieorganicznego niż pełne ziarno.
Do gotowania używaj wody dobrej jakości, bo to ona wpływa na poziom arsenu w gotowym ryżu.
Zwiększając ilość błonnika, na przykład przez brązowy ryż, rób to stopniowo i pamiętaj o nawodnieniu.
Najczęstsze pytania
Czy ryż basmati jest zdrowy?
Z umiarem. Jest dobrym dodatkiem do posiłku, ale nie powinien być jedynym zbożem w diecie.
Czy brązowy ryż basmati jest zdrowszy od białego?
Ma więcej błonnika, bo jest pełnoziarnisty, ale zawiera też więcej arsenu. Dlatego warto wybierać oba rodzaje na zmianę i urozmaicać zboża.
Czy ryż basmati szkodzi?
Dorosłym w typowych porcjach rzadko, ale u niemowląt i małych dzieci narażenie na arsen z ryżu jest większe, więc ich dieta wymaga ostrożności.
Czy ryż basmati zawiera arsen?
Tak, jak inne ryże: arsen nieorganiczny może stanowić nawet 90% całkowitej zawartości tego pierwiastka. Ilość zależy od gleby, gatunku i sposobu przetwarzania.
Czy basmati ma niski indeks glikemiczny?
Nie podamy jednej liczby, bo indeks zmienia się z odmianą, przetworzeniem i sposobem przygotowania, a w różnych tabelach ten sam produkt ma różne wartości.