W skrócieZdrowe z umiarem: ugotowane i schłodzone ziemniaki mają mało kalorii, dużo potasu i część skrobi opornej, ale o ich wartości decydują dodatki, takie jak gęsty sos, oraz stan bulw.
Zimne ziemniaki to ugotowane i ostudzone bulwy, które jemy w sałatkach, z jajkiem i śledziem albo prosto z lodówki na kolację. W ostatnich latach zrobiło się o nich głośno, bo po schłodzeniu zmienia się budowa skrobi.
Pytanie brzmi, czy zimne ziemniaki naprawdę są zdrowsze niż ciepłe. Różnica w skrobi jest realna, ale nie czyni z nich cudownego produktu: to nadal źródło węglowodanów, a o wartości sałatki decydują dodatki.
Na plus przeważają niska energia, potas i skrobia oporna powstająca po schłodzeniu. Na minus liczą się dodatki do sałatek oraz to, że ziemniak pozostaje źródłem węglowodanów.
Skrobia oporna
powstaje po ostudzeniu
Na plus
Po ugotowaniu skrobia się kleikuje, a po schłodzeniu część ulega retrogradacji i staje się skrobią oporną. Jelito cienkie jej nie trawi, a w opisach żywieniowych zalicza się ją do nierozpuszczalnego błonnika.
Indeks glikemiczny
schłodzenie może go obniżać
Na plus
Po ugotowaniu indeks glikemiczny ziemniaków rośnie do wysokiego, ale schłodzenie ugotowanych bulw może go obniżać. Wpływają na niego też odmiana, rozdrobnienie i czas gotowania.
Energia
77 kcal w 100 g
Na plus
To wartość ziemniaków bez masła, śmietany i sosu. W takiej postaci są produktem o małej wartości energetycznej.
Potas
443 mg w 100 g
Na plus
Ziemniaki dostarczają dużo potasu, fosforu i magnezu, a przy tym zawierają mało sodu.
Witamina C
14 mg w 100 g
Z umiarem
Przy regularnym spożyciu ziemniaki mogą być dobrym źródłem witaminy C, choć w sałatce jest jej mniej niż w świeżych warzywach.
Dodatki do sałatek
sos zmienia bilans
Na minus
Ziemniak jest chudy, bo ma 0,1 g tłuszczu w 100 g, ale łatwo go zalać gęstym sosem lub dodać tłuste wędliny. Wtedy przewaga zimnych ziemniaków znika.
Ile zimnych ziemniaków dziennie i jak jeść z głową
Gotuj ziemniaki w mundurkach lub w kawałkach, schłódź w lodówce i jedz jako zimny dodatek albo w sałatce.
Nie ma osobnego limitu dla zimnych ziemniaków. Trzymaj się zwykłej porcji dodatku do obiadu lub kolacji i dołóż do talerza warzywa oraz białko.
Zamiast gęstego sosu użyj jogurtu naturalnego, ogórka, szczypiorku, jajka lub ryby.
Wybieraj bulwy zdrowe, bez zielonych plam i kiełków.
Szkodliwość i przeciwwskazania: zimne ziemniaki
Dla większości osób zimne ziemniaki nie szkodzą, ale szkodliwe są zielone i skiełkowane bulwy z solaniną oraz sałatki z dużą ilością tłustego sosu. Ostrożność dotyczy też cukrzycy i chorób nerek.
Zielone i skiełkowane ziemniaki szkodzą: solanina jest toksyczna w większych ilościach, a gotowanie nie usuwa jej całkowicie, więc takich bulw lepiej nie jeść.
Przy chorobach nerek zapytaj lekarza, czy możesz jeść dużo ziemniaków, bo zawierają dużo potasu.
Przy cukrzycy schłodzenie może obniżać indeks glikemiczny, ale ziemniaki nadal dostarczają węglowodanów, więc porcję ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Skrobię oporną fermentują bakterie jelitowe, więc przy wrażliwym jelicie zwiększaj ilość zimnych ziemniaków stopniowo.
Szkodliwe jest też przekonanie, że zimny ziemniak nie liczy się do bilansu dnia, bo nadal jest produktem skrobiowym.
Porady
Surowe ziemniaki przechowuj w chłodnym, zaciemnionym i przewiewnym miejscu, w workach siatkowych albo z naturalnych materiałów, nie w plastikowych torbach.
Ugotuj większą porcję na obiad, a część schłódź do sałatki na następny dzień.
Do sałatek wybieraj odmiany typu sałatkowego, które po ugotowaniu zachowują kształt i nie rozsypują się.
Dodawaj do sałatki warzywa i zioła, żeby porcja była bardziej urozmaicona niż same ziemniaki z sosem.
Najczęstsze pytania
Czy zimne ziemniaki są zdrowe?
Tak, z umiarem. Po schłodzeniu część skrobi staje się skrobią oporną, a indeks glikemiczny może się obniżać, ale nadal jest to źródło węglowodanów.
Czy zimne ziemniaki są szkodliwe?
Zwykle nie, o ile bulwy nie są zielone ani skiełkowane. Szkodzić mogą też tłuste sosy w sałatkach, nie sam ziemniak.
Czy schłodzone ziemniaki mają mniej kalorii?
Ziemniaki bez dodatków mają 77 kcal w 100 g. Po schłodzeniu część skrobi jest gorzej strawna i przyswajalna, ale nie ma gotowej liczby oszczędzonych kalorii dla porcji.
Co to jest skrobia oporna?
To skrobia i produkty jej rozkładu, których nie trawi jelito cienkie zdrowego człowieka. Występuje między innymi w ugotowanych i ochłodzonych ziemniakach.
Czy zimne ziemniaki są dobre przy cukrzycy?
Schłodzenie ugotowanych ziemniaków może obniżać indeks glikemiczny, ale to nie zwalnia z liczenia węglowodanów. Porcję ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Czy w ziemniakach jest witamina C?
Według tabeli składu 100 g ziemniaków ma 14 mg witaminy C. W sałatce porcja jest zwykle mniejsza niż w świeżych warzywach, więc dołóż do niej surowe warzywa.