W skrócieZdrowy z umiarem: sos rybny to bardzo słony dodatek bez tłuszczu i węglowodanów, więc używany po kilka kropli do dania jest w porządku, ale w większych ilościach łatwo przesolić posiłek.
Sos rybny to przyprawa kuchni Azji Południowo-Wschodniej, robiona z sfermentowanych ryb, soli i wody. Używa się go do doprawiania i dosalania potraw, a także do marynowania mięsa. W Wietnamie nazywa się nước mắm, w Tajlandii nam pla, a podobny sos znano już w starożytnym Rzymie jako garum.
Wątpliwości dotyczą przede wszystkim soli, bo sos powstaje z ryb zalanych solą i fermentowanych przez wiele miesięcy. Sprawdzamy, ile w nim sodu, co jeszcze zawiera i komu lepiej go ograniczyć, żeby azjatyckie danie nie zepsuło ciśnienia.
Na minus przeważa sól, bo już łyżka sosu pokrywa dużą część dziennego limitu sodu. Na plus idzie brak tłuszczu i węglowodanów oraz to, że kilka kropli zastępuje solenie.
Sód
50-60% normy w łyżce
Na minus
Typowe sosy rybne mają w łyżce około połowy do ponad połowy dziennej zalecanej ilości sodu według amerykańskiej agencji FDA. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podaje, że dorośli nie powinni przekraczać 5 g soli na dobę.
Zamiast soli
10-25% mniej soli w daniu
Na plus
W badaniu opisanym w literaturze zastąpienie części soli sosem rybnym obniżyło ilość chlorku sodu w bulionie, sosie i curry o 10-25% bez utraty smaku.
Skład
ryby i sól
Na plus
Większość współczesnych sosów rybnych zawiera tylko ryby lub skorupiaki i sól. Wersje słodkawe i wyrobów drugiego tłoczenia mogą mieć dodatki.
Białko
1-2 g w porcji
Z umiarem
Dobre sosy mają w porcji jeden lub dwa gramy białka, lepsze nawet cztery, ale to przyprawa, a nie źródło białka w diecie.
Tłuszcz i węglowodany
śladowe ilości
Na plus
Sos rybny ma niewielkie ilości węglowodanów i tłuszczu, więc nie dokłada kalorii do dania.
Witaminy i minerały
niewielkie ilości
Z umiarem
Są w nim małe ilości witaminy B12, witaminy B6 i magnezu, ale przy używanych ilościach nie wpływają na dietę.
Ile sosu rybnego dziennie i jak jeść z głową
Używaj sosu rybnego łyżeczkami albo kilkoma kroplami do dania, a nie szklankami, bo to skoncentrowane źródło soli.
Gdy dodajesz sos, ogranicz sól kuchenną w tym samym daniu, żeby nie przekroczyć limitu 5 g soli dziennie.
Łącz z dużą ilością warzyw, ryżem i świeżymi ziołami, jak w kuchni wietnamskiej i tajskiej.
Unikaj łączenia sosu rybnego z innymi słonymi sosami w jednym daniu, takimi jak sojowy, ostrygowy czy gotowe mieszanki przyprawowe.
Do sałatek i dipów rozcieńcz sos wodą i sokiem z limonki, wtedy porcja soli na łyżkę jest mniejsza.
Szkodliwość i przeciwwskazania: sos rybny
Sos rybny szkodzi głównie osobom, które muszą ograniczać sól, oraz alergikom na ryby i skorupiaki. U zdrowych dorosłych w typowych ilościach nie jest szkodliwy.
Szkodzi osobom z nadciśnieniem tętniczym, bo nadmiar soli prowadzi do wzrostu ciśnienia, udaru i zawału serca, a w sosie rybnym soli jest bardzo dużo.
Przy chorobach nerek, niewydolności serca i w diecie ubogosodowej zapytaj lekarza lub dietetyka, czy możesz stosować sos rybny.
Alergicy na ryby i skorupiaki nie mogą go używać, bo sos powstaje z ryb albo skorupiaków i zawiera ich białka.
Dzieciom podawaj go wyjątkowo i w małych ilościach, ponieważ w kuchni dziecięcej sól należy ograniczać.
Sos rybny to produkt bardzo słony, więc w ciąży i przy karmieniu piersią także nie warto używać go w dużych ilościach.
Porady
Czytaj etykietę: szukaj sosów, w których składnikami są tylko ryby lub skorupiaki i sól, bez dodatku karmelu czy cukru.
Wybieraj sos bez zbędnych dodatków i unikaj wersji rozwodnionych, które producenci dosładzają i barwią.
Po otwarciu przechowuj butelkę dobrze zamkniętą, bo silny zapach łatwo przenika do innych produktów.
Do pierwszych prób kup małą butelkę: sos jest wyrazisty, a zwykle wystarcza go niewiele.
Najczęstsze pytania
Czy sos rybny jest zdrowy?
Jest zdrowy z umiarem. Nie ma tłuszczu ani węglowodanów, ale zawiera bardzo dużo soli, więc nadaje się do używania w małych ilościach.
Czy sos rybny jest szkodliwy?
Dla zdrowych dorosłych w rozsądnych ilościach nie jest szkodliwy. Szkodliwy bywa dla osób z nadciśnieniem, chorobami nerek i alergią na ryby.
Czy sos rybny szkodzi?
Szkodzi głównie przez sól: nadmiar soli wiąże się z nadciśnieniem, udarem i chorobami serca. Alergikom na ryby szkodzi niezależnie od ilości.
Ile soli ma sos rybny?
Sos powstaje z ryb zmieszanych z solą w proporcji od 10% do 30%, a w łyżce typowych sosów jest około 50-60% dziennej zalecanej ilości sodu według FDA.
Czy sos rybny może zastąpić sól?
Częściowo tak. W badaniu zastąpienie soli sosem rybnym zmniejszyło ilość chlorku sodu w daniach o 10-25% przy zachowaniu smaku.
Z czego robi się sos rybny?
Z ryb lub skorupiaków (na przykład sardeli, krewetek albo makreli) zmieszanych z solą i fermentowanych nawet do dwóch lat.