Kwasy omega-3
EPA i DHA w tłustej rybie
Na plus
Kwasy EPA i DHA są niemal unikalne dla ryb i w większych stężeniach nie występują w innych produktach. W badaniach wiązano je z mniejszym ryzykiem chorób przewlekłych, w tym chorób układu krążenia.
Czy matiasy są zdrowe?
W skrócie Zdrowe z umiarem: matiasy to młode śledzie z cennymi kwasami omega-3, witaminą D i jodem, ale bywają solone, wędzone lub marynowane, więc trzeba pilnować soli i puryn.
Matias to śledź przed osiągnięciem dojrzałości płciowej, czyli młoda ryba, nazywana też śledziem dziewiczym. Śledź od dawna ceni się za łatwość przechowywania po zasoleniu, ale jada się go także świeżego, wędzonego, mrożonego, z konserwy i z marynaty.
Sama ryba jest dobrą bazą: tłusta, z kwasami omega-3 i witaminami. Wątpliwości budzi to, co dzieje się z nią później, bo ekspertów niepokoi sól i puryny w przetworach rybnych, zwłaszcza wędzonych i z konserw. O zdrowotności matiasów decydują więc wersja, porcja i częstotliwość.
Spis treści
Matiasy: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważa skład samej ryby: tłuszcze omega-3, witaminy i jod. Na minus liczą się sól i puryny z przetworów rybnych, dlatego matiasy mieszczą się w zdrowej diecie, ale w ograniczonej ilości i z uważnym wyborem produktu.
Witamina D
dużo w tłustych rybach
Na plus
Witamina D występuje w większych ilościach zwłaszcza w tłustszych rybach, a Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wymienia wśród nich śledzia.
Jod i selen
dobrze dostarczają ryby morskie
Na plus
Ryby są źródłem fluoru, selenu i jodu, przy czym w jod szczególnie bogate są ryby morskie. Śledź jest gatunkiem ławicowej ryby morskiej.
Sól
dużo przy solonych i w zalewie
Na minus
Maksymalne dzienne spożycie soli to 5 g, czyli płaska łyżeczka. Śledź zyskał popularność dzięki zasoleniu, więc przy gotowych matiasach czytaj etykietę.
Puryny
średnio lub dużo
Z umiarem
Ryby należą do produktów o średniej lub wysokiej zawartości puryn, a wędzone i z konserw mają ich więcej. To ważne zwłaszcza przy dnie moczanowej.
Ile matiasów dziennie i jak jeść z głową
- Zalecane są 1-2 porcje ryb tygodniowo, w tym przynajmniej jedna porcja ryby tłustej, co daje około 150-300 g tygodniowo. Matiasy mogą być jedną z tych porcji.
- Jako podstawę wybieraj ryby świeże lub mrożone, a przetwory rybne, takie jak konserwy i ryby wędzone, jedz w ograniczonej ilości.
- Do talerza dodaj dużo warzyw, a do kanapki pieczywo pełnoziarniste, żeby ryba nie była jedynym składnikiem posiłku.
- Jeśli pilnujesz puryn, wybieraj ryby gotowane w wodzie, bo część puryn przechodzi do wody.
Szkodliwość i przeciwwskazania: matiasy
Matiasy szkodzą najczęściej nie przez samą rybę, lecz przez sól, puryny i sposób przygotowania. Poniżej sytuacje, w których warto uważać albo skonsultować porcję z lekarzem.
- Przy dnie moczanowej matiasy mogą szkodzić, bo ryby mają średnio lub dużo puryn, a zaleca się ograniczenie puryn do 300 mg na dobę. Zapytaj dietetyka o porcję i wybieraj ryby chude.
- Przy nadciśnieniu i chorobach serca zasolone przetwory rybne mogą szkodzić, bo nadmiar soli wiąże się z nadciśnieniem tętniczym, udarem i zawałem serca.
- W ciąży nie należy jeść surowych i wędzonych ryb, bo mogą być źródłem pasożytów lub groźnych bakterii. Jeśli matiasy nie przeszły obróbki cieplnej, zapytaj lekarza o zgodę.
- Osobom z nadwrażliwością na histaminę przetwory rybne mogą szkodzić, bo histamina i aminy biogenne występują w konserwach i przetworach z ryb.
Porady
- Wybieraj matiasy świeże lub mrożone, a gotowe przetwory traktuj jako rzadszy dodatek.
- Szukaj oznaczeń MSC dla ryb dziko żyjących i ASC dla hodowlanych. Jeśli nie masz pewności co do pochodzenia lub sposobu połowu, wybierz inny produkt.
- Świeże matiasy przygotuj przez grillowanie, duszenie, pieczenie lub gotowanie na parze, bez dodatku dużej ilości tłuszczu.
- Przy zakupie sprawdź na etykiecie, czy matiasy są solone, wędzone, czy marynowane, bo od tego zależy ilość soli.
Najczęstsze pytania
Czy matiasy są zdrowe?
Tak, w rozsądnych ilościach. To tłusta ryba z kwasami omega-3, witaminą D i jodem, ale w wersji solonej lub wędzonej trzeba pilnować soli i puryn.
Czy śledzie matiasy są zdrowe?
Matias to młody śledź, więc obowiązują te same zasady co dla śledzia: tłuste ryby są polecane, ale przetwory solone i wędzone warto ograniczać.
Czy matiasy są szkodliwe?
Dla większości zdrowych osób nie, jeśli jesz je w umiarze. Szkodzić mogą przy dnie moczanowej, przy nadmiarze soli w nadciśnieniu oraz w ciąży, gdy są surowe lub wędzone.
Ile matiasów można jeść?
Nie ma osobnego limitu dla matiasów. Świeże i mrożone możesz jeść częściej niż solone, wędzone i marynowane, a sól z przetworów licz do całodziennego limitu.
Czy matiasy mają dużo omega-3?
Śledź należy do tłustych ryb, które są dobrym dostawcą kwasów EPA i DHA, bo te kwasy występują niemal wyłącznie w rybach.
Czy matiasy można jeść w ciąży?
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej odradza w ciąży surowe i wędzone ryby. Matiasy po obróbce cieplnej są bezpieczniejsze, ale wątpliwości omów z lekarzem.
Czy matiasy są dobre przy dnie moczanowej?
Zwykle trzeba je ograniczyć, bo ryby, zwłaszcza wędzone, mają dużo puryn. Zaleca się ryby chude, takie jak dorsz, sola czy sandacz.
