W skrócieZdrowy, jeśli jest z mąki pełnoziarnistej: chleb wieloziarnisty dostarcza błonnika i składników mineralnych, ale sama nazwa nie gwarantuje pełnego ziarna, a sól, cukier i barwnik na etykiecie mogą jego zalety zepsuć.
Chleb wieloziarnisty to pieczywo z dodatkiem kilku rodzajów ziaren lub nasion, takich jak słonecznik, siemię lniane, sezam czy pestki dyni. Chętnie sięgamy po niego do kanapek, bo wygląda zdrowo i ma wyrazisty, orzechowy smak.
Wątpliwość polega na tym, że nazwa mówi o ziarnach w środku, a nie o mące, z której upieczono bochenek. To właśnie stopień przemiału mąki, a nie ozdobne ziarna, decyduje o wartości odżywczej. Sprawdzamy na podstawie opracowań Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej, na co patrzeć w sklepie.
Chleb wieloziarnisty: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważają błonnik z mąki pełnoziarnistej i dodatki nasion, na minus sól oraz możliwy dodatek cukru, tłuszczu lub barwnika. Wszystko zależy od składu, nie od nazwy.
Błonnik
dużo w pełnym ziarnie
Na plus
W diecie Polaków zboża i produkty zbożowe odpowiadają za około 54% całkowitej podaży błonnika, więc dobry chleb ma tu realne znaczenie. W poszukiwaniu błonnika warto wybierać pieczywo z mąk pełnoziarnistych, a nie z pszennych oczyszczonych.
Stopień przemiału
ważniejszy niż rodzaj zboża
Na plus
Ważniejszy od rodzaju zboża jest stopień przetworzenia mąki, dlatego najkorzystniej wybierać chleb z mąki razowej, pełnoziarnistej i z pełnego przemiału. Brązowy chleb jest przy tym znacznie bogatszy w witaminy, składniki mineralne i błonnik niż pieczywo białe.
Indeks glikemiczny
razowy 50, bagietka 99
Na plus
Duża ilość błonnika i razowe pieczywo wiążą się z niższym indeksem glikemicznym, a jasne pieczywo pszenne z wyższym. Jak podaje opracowanie, bagietka ma IG równy 99, a chleb żytni razowy 50.
Zakwas
niższy indeks glikemiczny
Na plus
Pieczywo na zakwasie charakteryzuje się wyższą wartością odżywczą i niższym indeksem glikemicznym niż chleb na drożdżach, a także korzystnie wpływa na mikroflorę przewodu pokarmowego.
Sól
istotna dawka z pieczywa
Z umiarem
Pieczywo należy do produktów, które znacząco dokładają soli do diety, a zalecane jest nie więcej niż 5 g soli dziennie. Nadmiar soli może prowadzić do nadciśnienia tętniczego.
Barwnik i dodatki
sprawdź skład na etykiecie
Z umiarem
Ciemny kolor bywa nadany karmelem, więc sprawdzaj skład. Obecność cukru i tłuszczu niekorzystnie wpływa na kaloryczność i walory odżywcze, a dodatek pestek, orzechów czy owoców suszonych zwykle ich nie pogarsza.
Ile chleba wieloziarnistego dziennie i jak jeść z głową
Wybieraj chleb z mąki razowej, pełnoziarnistej lub z pełnego przemiału, a nie tylko z napisem wieloziarnisty na opakowaniu.
Sprawdzaj w składzie, czy ciemny kolor nie pochodzi z barwnika, na przykład karmelu.
Celuj w około 25 g błonnika dziennie i traktuj chleb jako jedno z jego źródeł obok warzyw, owoców i nasion roślin strączkowych.
Gdy to możliwe, wybieraj pieczywo na zakwasie, bo ma niższy indeks glikemiczny niż chleb na samych drożdżach.
Zwracaj uwagę na to, co kładziesz na kanapkę, bo to dodatki często decydują o wartości posiłku.
Szkodliwość i przeciwwskazania: chleb wieloziarnisty
Chleb wieloziarnisty szkodzi głównie osobom z celiakią, bo zwykle zawiera zboża z glutenem, oraz tym, którzy jedzą go bardzo dużo ze względu na sól. Szkodliwa bywa też zbyt szybka zmiana ilości błonnika.
Zwykły chleb wieloziarnisty szkodzi osobom z celiakią i alergią na gluten, bo gluten występuje w pszenicy, jęczmieniu i życie, a bezpieczny jest tylko produkt oznaczony jako bezglutenowy.
Zbyt szybkie zwiększenie ilości błonnika szkodzi przewodowi pokarmowemu, więc dodawaj go stopniowo i pamiętaj o piciu wody.
Pieczywo może znacząco dokładać soli, a jej nadmiar prowadzi do nadciśnienia, udaru i zawału serca, więc przy nadciśnieniu pilnuj ilości.
Przy cukrzycy i insulinooporności wybieraj pieczywo razowe i na zakwasie, bo ma niższy indeks glikemiczny, a porcję ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Pieczywo wypiekane z mrożonych półproduktów, na przykład w sklepach, zawiera mniej witamin i składników mineralnych niż tradycyjny chleb.
Porady
Wybieraj chleb zamiast bułek, bo w bułkach, nawet brązowych i posypanych ziarenkami, znacznie częściej znajdziesz dodatek cukru i niskiej jakości tłuszczu.
Odwiedź stronę piekarni, bo coraz więcej z nich podaje skład i wartość odżywczą swoich wyrobów.
Dodatki w postaci pestek dyni, słonecznika, orzechów i owoców suszonych zwykle są niewielkie, więc nie podnoszą znacząco kaloryczności chleba, a mogą poprawić jego wartość odżywczą.
Nie rezygnuj z pieczywa całkiem na diecie odchudzającej, bo diety wykluczające wyroby piekarnicze nie wydają się zasadne.
Do kanapek dobieraj dodatki zgodnie z ich składem, bo to one mogą zmieniać wartość posiłku bardziej niż sam chleb.
Najczęstsze pytania
Czy chleb wieloziarnisty jest zdrowy?
Tak, jeśli jest upieczony z mąki pełnoziarnistej i nie zawiera dodatku cukru ani barwnika. Samo dodanie ziaren do jasnej mąki nie czyni chleba pełnoziarnistym.
Czy chleb wieloziarnisty jest szkodliwy?
Dla większości osób nie. Szkodzi osobom z celiakią i alergią na gluten, a także może szkodzić przy dużych ilościach, bo pieczywo dokłada soli i błonnika, którego nagłe zwiększenie bywa kłopotliwe.
Czy chleb wieloziarnisty jest lepszy od razowego?
O tym decyduje mąka, a nie ziarna. Razowy chleb z pełnego przemiału zwykle będzie równie wartościowy jak wieloziarnisty z mąki pełnoziarnistej, a lepszy od wieloziarnistego z mąki pszennej.
Czy chleb wieloziarnisty ma mniej kalorii od białego?
Niekoniecznie. Wartość kaloryczna białego i ciemnego pieczywa jest zbliżona, a różnice wynikają z dodatków, takich jak tłuszcz i cukier.
Czy można jeść chleb wieloziarnisty na diecie odchudzającej?
Można. Prawidłowa dieta odchudzająca zawiera produkty zbożowe, w tym pieczywo, a warto wybierać chleb ciemny, pełnoziarnisty i na zakwasie.
Ile soli jest w pieczywie?
Opracowania nie podają stałej wartości, ale zaliczają pieczywo do istotnych dostawców soli, a zalecana dzienna ilość to 5 g.