Rodzaj mąki
pełnoziarnista czy jasna
Z umiarem
Do bułek najczęściej używa się białej mąki o wysokim stopniu przetworzenia. Ważniejsze od rodzaju zboża jest, czy mąka jest razowa, pełnoziarnista, z pełnego przemiału.
Czy bułki orkiszowe są zdrowe?
W skrócie Zdrowe z umiarem: bułki orkiszowe są tak dobre, jak mąka, z której je upieczono, więc pełnoziarniste dają błonnik i minerały, a te z jasnej mąki niewiele różnią się od zwykłych pszennych.
Orkisz to starożytna odmiana pszenicy, której ziarno ma więcej błonnika i niektórych minerałów niż zwykła pszenica. Stąd moda na bułki orkiszowe: pachną orzechowo, kojarzą się z piekarnią rzemieślniczą i często uchodzą za zdrowszy wybór na wspólne śniadanie.
Haczyk polega na tym, że nazwa nie mówi nic o stopniu przemiału. Bułka orkiszowa może być razowa albo upieczona z białej mąki, z dodatkiem tłuszczu, cukru i soli. Sprawdzamy, co naprawdę decyduje o jej wartości i komu orkisz nie służy.
Spis treści
Bułki orkiszowe: co jest na plus, a co na minus
Na plus przemawiają błonnik i minerały zawarte w ziarnie orkiszu, na minus gluten, sól i dodatki typowe dla bułek. O wyniku decyduje to, czy mąka jest pełnoziarnista, więc czytaj skład, a nie samą nazwę.
Błonnik
10,5-14,9% w suchej masie ziarna
Na plus
W zwykłej pszenicy jest go mniej niż 10%, więc orkisz wypada tu lepiej. W bułce z jasnej mąki błonnika będzie jednak mniej niż w ziarnie.
Minerały
więcej cynku, miedzi, potasu
Na plus
Ziarno orkiszu zawiera większe ilości cynku, miedzi, potasu i selenu niż pszenica zwyczajna. W wypieku z oczyszczonej mąki część z nich przepada.
Gluten
zawiera gluten
Na minus
Orkisz nie jest zalecany osobom z celiakią i alergią na gluten. Nie ma podstaw, by uznać go za zboże bezpieczne dla wszystkich osób uczulonych na białka glutenowe.
Sól
pieczywo to ważne źródło
Z umiarem
Pieczywo jest jednym z istotnych źródeł soli w diecie. Dzienny limit to 5 g, więc kilka bułek z wędliną i serem potrafi go sporo zająć.
Tłuszcz i cukier
częsty dodatek w bułkach
Z umiarem
Przy wypieku bułek powszechnie dodaje się tłuszcz i cukier, dlatego pod względem składu korzystniejszy bywa chleb. Przeczytaj skład, bo bułka orkiszowa też może go zawierać.
Ile bułek orkiszowych dziennie i jak jeść z głową
- Wybieraj bułki z mąki razowej lub pełnoziarnistej, a w składzie szukaj orkiszowej mąki pełnoziarnistej, nie samej jasnej mąki.
- Jedz je jako część posiłku z białkiem i warzywami, a na co dzień częściej sięgaj po chleb razowy, który jest zwykle korzystniejszy niż bułki.
- W badaniu opisanym przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej średnio 2,5 porcji pełnoziarnistych produktów zbożowych dziennie wiązało się z niższym o 21% ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych u dorosłych.
- Pilnuj soli z całego dnia, bo pieczywo, wędliny i sery żółte dokładają jej najwięcej.
Szkodliwość i przeciwwskazania: bułki orkiszowe
Bułki orkiszowe szkodzą przede wszystkim osobom z celiakią i alergią na gluten, a także wszystkim, którzy jedzą dużo jasnego pieczywa z dużą ilością soli. Poniżej sytuacje, w których lepiej uważać.
- Bułki orkiszowe szkodzą przy celiakii i alergii na gluten, bo orkisz zawiera gluten.
- Osoby z nieceliakalną nadwrażliwością na gluten mogą je lepiej tolerować, ale to kwestia indywidualna i warto sprawdzić to z dietetykiem.
- Bułka z jasnej mąki jest uboga w błonnik, więc przy cukrzycy i insulinooporności lepszy jest chleb razowy lub na zakwasie, który ma niższy indeks glikemiczny.
- Przy nadciśnieniu liczy się każdy gram soli, a pieczywo jest jej ważnym źródłem, więc bułki z solonym dodatkiem jedz oszczędnie.
Porady
- Sprawdzaj, czy brązowy kolor bułki nie pochodzi z barwnika, na przykład karmelu, zamiast z pełnego ziarna.
- Szukaj bułek na zakwasie, bo pieczywo na zakwasie ma wyższą wartość odżywczą i niższy indeks glikemiczny niż drożdżowe.
- Kupując w markecie, porównaj etykiety kilku bułek i wybierz tę z najmniejszą ilością soli oraz bez dodatku tłuszczu i cukru.
- Nadziewaj je warzywami, jajkiem lub twarożkiem zamiast samą wędliną, żeby posiłek był sycący i bez nadmiaru soli.
Najczęstsze pytania
Czy bułki orkiszowe są zdrowe?
Mogą być, jeśli są z mąki pełnoziarnistej i bez dodatku tłuszczu i cukru. Bułka z jasnej mąki orkiszowej nie jest wiele zdrowsza od zwykłej pszennej.
Czy bułka orkiszowa jest zdrowa?
Zależy od składu: razowa, na zakwasie i z małą ilością soli jest dobrym wyborem, a miękka bułka z białej mąki i dodatkiem tłuszczu raczej nie.
Czy bułki orkiszowe są szkodliwe?
Dla zdrowej osoby nie, ale szkodzą przy celiakii i alergii na gluten, bo zawierają gluten. Pilnuj też soli i ilości jasnego pieczywa.
Czy bułki orkiszowe mają gluten?
Tak. Gluten w orkiszu jest nieco inny niż w pszenicy, ale nie jest bezpieczny dla osób z celiakią.
Czy bułka orkiszowa z marketu jest taka sama jak z piekarni?
Niekoniecznie, bo skład różni się między producentami. Zawsze patrz na etykietę: rodzaj mąki, sól, tłuszcz i cukier.
Czy bułka orkiszowa jest lepsza od pszennej?
Samo ziarno orkiszu ma więcej błonnika i niektórych minerałów, ale w bułce z jasnej mąki ta przewaga się zmniejsza. Decyduje stopień przemiału i dodatki.
