Przeciwutleniacze
bogate
Na plus
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zalicza goździki do przypraw bogatych w przeciwutleniacze. W porcjach używanych do potraw to jednak dodatek do smaku, a nie terapia.
Czy goździki są zdrowe?
W skrócie Zdrowe z umiarem: goździki to aromatyczna przyprawa bogata w przeciwutleniacze, ale zawierają mocny eugenol, więc używaj ich oszczędnie i ostrożnie przy chorobach wątroby czy zaburzeniach krzepnięcia.
Goździki to wysuszone, częściowo rozwinięte pączki kwiatowe czapetki pachnącej, drzewa uprawianego w krajach o klimacie równikowym. Ciemnobrunatny kolor zawdzięczają suszeniu, a piekący smak olejkowi zgromadzonemu w pąkach. Dodaje się je do kompotów, kawy, herbaty, konfitur i marynat oraz do wielu mieszanek przyprawowych.
Wątpliwości biorą się stąd, że goździki od wieków służyły też jako domowy środek na ból zęba czy gardła. Wiele osób pyta więc, czy ssanie albo żucie goździków jest zdrowe i czy można je jeść codziennie. Warto rozdzielić dwie sprawy: przyprawa w potrawie to coś innego niż skoncentrowany olejek albo regularne żucie.
Spis treści
Goździki: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważa to, że goździki są przyprawą bogatą w przeciwutleniacze, a na minus mocno skoncentrowany eugenol, który w nadmiarze lub przy niektórych chorobach bywa kłopotliwy.
Eugenol
72-90% olejku
Z umiarem
To on daje goździkom charakterystyczny zapach i właściwości antyseptyczne oraz znieczulające. Jest bardzo skoncentrowany, więc w jedzeniu liczy się umiar.
Olejek w pąkach
15-20% olejku w pąkach
Z umiarem
To on odpowiada za piekący smak, dlatego do potraw wystarczy niewiele goździków.
Ból zęba i gardła
tradycja, dowody ograniczone
Z umiarem
Goździki żuje się tradycyjnie przy bólach zębów i stanach zapalnych gardła, a olejek z eugenolem w badaniach łagodził ból zęba. Amerykańska agencja FDA nie zatwierdziła jednak goździków do celów leczniczych.
Wątroba i krzepnięcie
ostrożnie przy chorobach
Na minus
Przy doustnym stosowaniu w celach leczniczych możliwe są działania niepożądane u osób z chorobami wątroby, zaburzeniami krzepnięcia krwi i odporności oraz z alergią pokarmową.
Ile goździków dziennie i jak jeść z głową
- Traktuj goździki jak przyprawę, nie suplement: pojedyncze pączki do kompotu, herbaty, kawy, konfitur czy marynaty w zupełności wystarczą do smaku.
- Nie ma ustalonej, potwierdzonej porcji dziennej do żucia czy ssania, dlatego sięgaj po nie głównie przy gotowaniu i w niewielkiej ilości.
- Dodawaj całe pączki i wyjmuj je przed podaniem albo używaj mielonych w małej ilości; mocno piekący smak to znak, że jest ich za dużo.
- Zamiast olejku używanego na własną rękę wybierz zwykłą przyprawę, a przy bólu zęba umów się do stomatologa.
Szkodliwość i przeciwwskazania: goździki
Goździki w kuchni zwykle nie szkodzą, ale kłopoty zaczynają się przy nadmiarze, skoncentrowanym olejku i niektórych chorobach. Oto sytuacje, w których warto uważać.
- Osobom z chorobami wątroby goździki w ilościach leczniczych mogą szkodzić, więc zapytaj lekarza, zanim zaczniesz je żuć regularnie.
- Przy zaburzeniach krzepnięcia krwi nie eksperymentuj z większymi dawkami goździków ani olejku bez rozmowy z lekarzem.
- Alergicy pokarmowi i osoby z zaburzeniami odporności mogą gorzej tolerować goździki jedzone w większych ilościach.
- Olejek goździkowy to skoncentrowana substancja, a nie przyprawa do łykania; nie podawaj go dzieciom i nie stosuj w ciąży bez zgody lekarza.
- Papierosy goździkowe typu kretek to wciąż papierosy, więc dym nie staje się zdrowszy przez dodatek przyprawy.
Porady
- Kupuj całe pączki i w razie potrzeby kruś je w moździerzu; składniki aromatyczne ulatniają się podczas przechowywania, więc małe opakowania wystarczą.
- Przy gotowych mieszankach korzennych czytaj etykietę, bo Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej ostrzega, że niektóre miksy przyprawowe mają dużo soli i wzmacniaczy smaku.
- Do kompotu i herbaty dodaj goździk zamiast dosładzania; przyprawy pomagają ograniczyć cukier i sól.
Najczęstsze pytania
Czy goździki są zdrowe?
Jako przyprawa tak, z umiarem: są bogate w przeciwutleniacze i dodają smaku bez soli. Nie traktuj ich jednak jak leku ani suplementu.
Czy ssanie goździków jest zdrowe?
Goździki żuje się tradycyjnie przy bólu zęba czy gardła, ale nie ma potwierdzonej porcji ani dowodu na korzyści z codziennego ssania. Przy chorobach wątroby czy zaburzeniach krzepnięcia nie rób tego bez rozmowy z lekarzem.
Czy jedzenie goździków jest zdrowe?
Dodane do potraw w niewielkiej ilości tak. Całych pączków zwykle się nie zjada, bo są twarde i bardzo piekące, więc wyjmij je z potrawy przed podaniem.
Czy goździki są zdrowe na żołądek?
W tradycji uważa się je za środek wiatropędny i poprawiający perystaltykę, ale to opis zastosowań, a nie dowód. Opisuje się też, że zwiększają wydzielanie kwasu solnego w żołądku, więc przy wrażliwym żołądku zachowaj ostrożność.
Czy goździki szkodzą?
W kuchennych ilościach zwykle nie, ale w nadmiarze i w formie olejku mogą szkodzić osobom z chorobami wątroby, zaburzeniami krzepnięcia czy alergią pokarmową. W razie wątpliwości zapytaj lekarza.
Czym jest eugenol w goździkach?
To związek zapachowy, który nadaje goździkom aromat i stanowi większość ich olejku. Ma właściwości antyseptyczne i znieczulające, dlatego używa się go w stomatologii.
