W skrócieOkazjonalnie: napoje zero nie mają cukru i prawie nie mają kalorii, ale Światowa Organizacja Zdrowia nie zaleca słodzików do kontroli masy ciała, więc na co dzień lepiej wybierać wodę.
Napoje zero to napoje bez dodatku cukru, w których słodki smak dają substancje intensywnie słodzące, takie jak aspartam, acesulfam K czy sukraloza. Dzięki temu mają bardzo mało kalorii. Bezpieczeństwo takich dodatków przed dopuszczeniem do obrotu ocenia w Unii Europejskiej EFSA.
Wątpliwości dotyczą tego, czy takie zamienniki naprawdę pomagają i czy słodziki są bezpieczne. Poniżej zebraliśmy, co na ten temat mówią EFSA, WHO i Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej.
Wyniki są podzielone: napoje zero nie mają cukru i prawie nie mają kalorii, ale długoterminowe korzyści słodzików dla masy ciała nie zostały potwierdzone. Poniżej plusy i minusy po kolei, razem z tym, co mówią EFSA i WHO.
Cukier
brak dodanego cukru
Na plus
Jedna szklanka (200 ml) napoju słodzonego cukrem lub syropem glukozowo-fruktozowym zawiera od 14 do 26 g cukru, co odpowiada od 3 do ponad 5 łyżeczek. Napoje słodzone samymi substancjami intensywnie słodzącymi tego cukru nie mają.
Kalorie
prawie zerowe
Na plus
Cukier stołowy dostarcza 4 kcal w gramie, a syntetyczne substancje intensywnie słodzące, ze względu na dużą siłę słodzenia i specyficzny metabolizm, można uznać za bezkaloryczne.
Aspartam
dopuszczalnie 40 mg/kg dziennie
Na plus
EFSA uznaje to dzienne pobranie za ochronne dla ogółu populacji, a narażenie konsumentów szacuje wyraźnie poniżej tej wartości.
Masa ciała
brak długoterminowej korzyści
Na minus
Przegląd systematyczny, na którym oparła się WHO, nie wykazał długoterminowej redukcji tkanki tłuszczowej po słodzikach. Wskazał też możliwy wzrost ryzyka cukrzycy typu 2, chorób serca i śmiertelności przy długim stosowaniu, choć zalecenie ma status warunkowego.
Mikrobiota jelit
możliwy wpływ
Z umiarem
Słodziki, zwłaszcza syntetyczne, jak sukraloza i sacharyna, mogą zmniejszać liczebność korzystnych bakterii jelitowych, takich jak Bifidobacterium i Lactobacillus.
Ile napojów zero dziennie i jak jeść z głową
Traktuj napój zero jako etap przejściowy: WHO radzi stopniowo zmniejszać słodycz diety w ogóle, zaczynając jak najwcześniej.
Na co dzień pij wodę, a po napój zero sięgaj od czasu do czasu; WHO podpowiada też owoce z naturalnie występującym cukrem i niesłodzone napoje.
Pamiętaj, że to produkty wysokoprzetworzone, które mają być niewielkim elementem diety, a nie jej podstawą.
Szkodliwość i przeciwwskazania: napoje zero
W ilościach mieszczących się w dopuszczalnym pobraniu napoje zero zwykle nie szkodzą zdrowemu dorosłemu, ale bywają sytuacje, w których trzeba uważać, a nadmiar słodzików może niekorzystnie wpływać na jelita.
Osobom z fenyloketonurią szkodzi aspartam, bo organizm rozkłada go do fenyloalaniny, której one nie metabolizują.
Osoby z zespołem jelita nadwrażliwego powinny unikać słodzików z grupy polioli, takich jak ksylitol i erytrytol, więc sprawdzaj skład produktów oznaczonych jako zero.
Dzieciom lepiej nie podawać napojów zero na co dzień, bo WHO zaleca zmniejszać słodycz diety od najmłodszych lat, a nie utrwalać zamiłowanie do słodkiego smaku.
Porady
Czytaj skład: acesulfam K to E 950, aspartam to E 951, a sukraloza to E 955.
Jeśli chcesz uniknąć słodzików, wybieraj napoje niesłodzone, na przykład wodę z plasterkami owoców.
Dla zębów dzieci wybieraj wodę, bo słodzone napoje zwiększają ryzyko próchnicy, zwłaszcza u najmłodszych.
Najczęstsze pytania
Czy napoje zero są zdrowe?
Nie są zalecane jako codzienny wybór. Nie mają cukru, ale WHO nie widzi dla słodzików długoterminowych korzyści w kontroli masy ciała, więc lepsza jest woda.
Czy napoje zero szkodzą?
W ilościach mieszczących się w dopuszczalnym dziennym pobraniu EFSA uznaje ich składniki za bezpieczne dla ogółu. Szkodzą osobom z fenyloketonurią, a nadmiar słodzików bywa niekorzystny dla jelit.
Czy aspartam jest rakotwórczy?
EFSA po ocenie badań na szczurach uznała, że nie ma wskazań, by aspartam był genotoksyczny lub rakotwórczy, i nie zmieniła dopuszczalnego dziennego pobrania.
Czy napoje zero są dla cukrzyków?
Zalecenie WHO nie obejmuje osób z już rozpoznaną cukrzycą. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne rekomenduje zastępowanie cukru słodzikami, ale dobór napojów omów z lekarzem lub dietetykiem.
Czy słodziki podnoszą poziom glukozy?
Spożycie słodzików praktycznie nie podnosi stężenia glukozy i insuliny we krwi, w przeciwieństwie do cukrów prostych.