W skrócieZdrowy z umiarem: chleb owsiany jest dobrym wyborem, gdy powstał z mąki pełnoziarnistej i ma mało soli, ale sama nazwa nie gwarantuje ani pełnego ziarna, ani dużej ilości owsa.
Chleb owsiany to pieczywo, do którego oprócz zwykłej mąki dodaje się płatki, otręby albo mąkę z owsa. Nie ma jednej receptury: w sklepie trafisz na bochenek z odrobiną owsa dla wyglądu i na taki, w którym owies stanowi poważną część ciasta. Sama nazwa na opakowaniu jeszcze o niczym nie przesądza.
Wątpliwości biorą się z dwóch stron. Owies kojarzy się z błonnikiem i śniadaniową owsianką, ale chleb pozostaje pieczywem, które bywa solone, słodzone i przyciemniane barwnikiem. Sprawdzamy, co z owsa naprawdę trafia do kromki i na co patrzeć w składzie.
Na plus przeważa owies jako dodatek do ciemnego pieczywa, na minus sól i niejasny skład części bochenków. Najwięcej zależy od tego, z jakiej mąki chleb upieczono i czy producent nie dosypał cukru lub karmelu.
Błonnik z owsa
w ziarnie owsa ok. 13%
Na plus
Ziarniaki owsa zawierają ok. 13% błonnika, a rozpuszczalna frakcja błonnika występuje przede wszystkim w owsie i jęczmieniu. W chlebie liczy się to, ile owsa trafia do ciasta, więc sprawdź kolejność składników.
Rodzaj mąki
pełne ziarno lepsze niż jasna mąka
Z umiarem
Ważniejszy od gatunku zboża jest stopień przetworzenia mąki, dlatego najlepiej sprawdza się chleb pełnoziarnisty. Owsiany bochenek na jasnej mące da mniej błonnika, niż sugeruje nazwa.
Sól
pieczywo to ważne źródło soli
Z umiarem
Pieczywo jest istotnym źródłem soli w diecie, a jej maksymalne dzienne spożycie to 5 g, czyli płaska łyżeczka do herbaty. Porównuj etykiety i wybieraj chleby z mniejszą ilością soli.
Zakwas
niższy indeks glikemiczny
Na plus
Pieczywo na zakwasie ma wyższą wartość odżywczą i niższy indeks glikemiczny niż pieczone na drożdżach. Chleb owsiany na zakwasie jest więc korzystniejszy od drożdżowego.
Karmel, cukier i tłuszcz
dodatki obniżają wartość
Na minus
Brązowy kolor nie zawsze oznacza pełne ziarno, bo bochenek bywa przyciemniony karmelem. Obecność cukru i tłuszczu niekorzystnie wpływa na kaloryczność i walory odżywcze pieczywa.
Gluten
zwykle bywa obecny
Z umiarem
Gluten występuje w pszenicy, jęczmieniu i życie, więc chleb owsiany z ich dodatkiem go zawiera. Przy celiakii wybieraj tylko pieczywo oznaczone jako bezglutenowe, czyli z nie więcej niż 20 mg glutenu w 1 kg.
Ile chleba owsianego dziennie i jak jeść z głową
Wybieraj chleb owsiany z mąki pełnoziarnistej i sprawdzaj, czy owies stoi na początku listy składników, a nie tylko posypuje skórkę.
Dorosłym zaleca się co najmniej 25 g błonnika dziennie, a pieczywo z pełnego przemiału jest jednym z jego ważnych dostawców.
Zamiast jasnego pieczywa pszennego, które w Polsce jada się najczęściej, sięgaj po ciemniejsze, a zamiast bułki po chleb, bo bułki częściej mają dodatek cukru i tłuszczu.
Liczbę kromek dopasuj do własnego zapotrzebowania na energię, bo diety wykluczające pieczywo nie wydają się zasadne.
Dodawaj do kanapki warzywa i chude dodatki, bo kanapka to najczęstsza forma jedzenia pieczywa.
Szkodliwość i przeciwwskazania: chleb owsiany
Chleb owsiany szkodzi przede wszystkim osobom z celiakią, gdy nie jest oznaczony jako bezglutenowy, oraz tym, którzy jedzą go dużo i wnoszą do diety nadmiar soli. Sam owies nie jest szkodliwy, kłopot tkwi w składzie bochenka.
Osobom z celiakią szkodzi każdy chleb owsiany bez oznaczenia „bezglutenowy”, bo może zawierać mąkę zbóż z glutenem albo być nim zanieczyszczony podczas produkcji.
Nadmiar soli z pieczywa szkodzi osobom z nadciśnieniem, bo jej nadmierne spożycie jest wiązane z nadciśnieniem tętniczym, udarem i zawałem serca.
Przy dolegliwościach układu pokarmowego pieczywo brązowe jest bardziej ciężkostrawne niż białe, więc lepiej tolerowany bywa jasny chleb albo graham.
Zbyt szybkie zwiększenie ilości błonnika może dawać wzdęcia i gazy, dlatego dokładaj pełnoziarniste pieczywo stopniowo, przez 1-2 tygodnie.
Osoby z cukrzycą lub chorobami nerek powinny omówić rodzaj i ilość pieczywa z lekarzem lub dietetykiem.
Porady
Czytaj skład: im bliżej początku listy stoją mąka pełnoziarnista i owies, a dalej cukier, karmel i tłuszcz, tym lepiej.
Wybieraj chleb na zakwasie zamiast pieczonego wyłącznie na drożdżach.
Pestki dyni, słonecznik czy orzechy w bochenku zwykle występują w niewielkiej ilości, więc nie podnoszą znacząco kaloryczności, a mogą podnieść wartość odżywczą.
Sprawdzaj w piekarni skład i wartość odżywczą, bo pieczywo z supermarketów bywa gorszej jakości niż tradycyjny chleb.
Najczęstsze pytania
Czy chleb owsiany jest zdrowy?
Tak, z umiarem. Najlepszy jest ten z mąki pełnoziarnistej, na zakwasie i z małą ilością soli, a gorzej wypada bochenek z karmelem, cukrem i tłuszczem.
Czy chleb owsiany jest szkodliwy?
Dla większości osób nie. Szkodzi osobom z celiakią, jeśli nie ma oznaczenia bezglutenowego, a nadmiar soli z pieczywa nie służy osobom z nadciśnieniem.
Czy chleb owsiany jest lepszy od zwykłego?
Nie z samej nazwy. Ważniejszy od gatunku zboża jest stopień przetworzenia mąki, więc porównuj skład i zawartość błonnika na etykiecie.
Czy chleb owsiany ma gluten?
Ma, jeśli oprócz owsa zawiera mąkę pszenną, żytnią lub jęczmienną. Przy celiakii szukaj napisu bezglutenowy.
Czy chleb owsiany tuczy?
Wartość kaloryczna mąki pszennej i żytniej jest zbliżona, więc o energii decydują dodatki. Cukier i tłuszcz ją podnoszą, a rezygnacja z pieczywa nie wydaje się zasadna.
Ile chleba owsianego jeść dziennie?
Osobnego limitu nie ma, pieczywo należy do produktów zbożowych. Dopasuj liczbę kromek do zapotrzebowania i pamiętaj, że sól z całej diety nie powinna przekraczać 5 g dziennie.