W skrócieOkazjonalnie: szpik wołowy to głównie tłuszcz zwierzęcy z nasyconymi kwasami tłuszczowymi i cholesterolem, więc lepiej traktować go jako rzadki dodatek, a nie stały element diety.
Szpik wołowy to miękka tkanka z wnętrza kości, którą podaje się pieczoną na grzance, dodaje do rosołu albo wyjada z kości w daniach kuchni wytrawnej. Szpik żółty, który wypełnia kości długie, składa się głównie z komórek tłuszczowych, stąd jego tłusta, kremowa konsystencja.
Wątpliwości biorą się z tego, że instytucje żywieniowe nie publikują dla szpiku wołowego osobnych zaleceń ani tabel składu. Dlatego opieramy się na tym, co wiadomo o tłuszczach zwierzęcych, cholesterolu i czerwonym mięsie.
Na minus przeważa skład: szpik to koncentrat tłuszczu zwierzęcego, a z nim idą nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol. Na plus jest tylko to, że niewielka porcja raz na jakiś czas nie przesądza o diecie.
Tłuszcz
głównie komórki tłuszczowe
Z umiarem
Szpik żółty składa się głównie z komórek tłuszczowych, więc to skoncentrowane źródło energii. Tłuszcz jest organizmowi potrzebny, także do przyswajania witamin A, D, E i K, ale tu liczy się niewielka porcja.
Nasycone kwasy tłuszczowe
tłuszcz zwierzęcy
Na minus
Wysokie spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych, typowych dla tłuszczów zwierzęcych, zwiększa stężenie cholesterolu LDL.
Cholesterol
limit 300 mg dziennie
Na minus
Cholesterol towarzyszy tłuszczom zwierzęcym, a eksperci zalecają ograniczać go w diecie, zwłaszcza przy podwyższonym cholesterolu. Reakcja na cholesterol z pożywienia bywa różna u różnych osób.
Wołowina w diecie
do 500 g mięsa tygodniowo
Z umiarem
Szpik nie jest mięsem w ścisłym sensie, ale pochodzi z wołowiny, a polskie wytyczne ograniczają mięso czerwone i przetworzone. Jeśli jesz wołowinę, uwzględnij to w tygodniowym jadłospisie.
Ile szpiku wołowego dziennie i jak jeść z głową
Jedz szpik rzadko i w małych ilościach, na przykład łyżeczkę na grzance przy wyjątkowej okazji, a nie jako stały dodatek.
Pamiętaj o tygodniowym limicie: polskie wytyczne rekomendują ograniczenie mięsa czerwonego i przetworzonego do 500 g tygodniowo, więc w dniach ze szpikiem zrezygnuj z innego czerwonego mięsa.
Podawaj szpik z warzywami, pieczywem pełnoziarnistym i kwaśnym dodatkiem, na przykład sałatą albo ogórkiem, zamiast z tłustym sosem czy frytkami.
Na co dzień zastępuj tłuszcze zwierzęce olejami roślinnymi, takimi jak rzepakowy albo oliwa, bo to właśnie wymiana nasyconych tłuszczów na roślinne najbardziej obniża cholesterol LDL.
Szkodliwość i przeciwwskazania: szpik wołowy
Szpik wołowy szkodzi najbardziej osobom z podwyższonym cholesterolem, chorobami serca i naczyń oraz dietą ubogą w warzywa. Kto leczy się z powodu zaburzeń lipidowych albo ma zalecenia dietetyczne, powinien zapytać lekarza.
Podwyższony cholesterol i miażdżyca: nasycone kwasy tłuszczowe oraz cholesterol z tłuszczów zwierzęcych podnoszą ryzyko, więc szpik może szkodzić jako częsty dodatek.
Choroby serca i naczyń: wysokie spożycie czerwonego mięsa i przetworzonego wiązano w badaniach z większym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych, a szpik pochodzi z tego samego zwierzęcia i sumuje się z resztą wołowiny.
Nadwaga i otyłość: nadmierne spożycie tłuszczu prowadzi do przekroczenia zapotrzebowania energetycznego, dlatego jedzenie szpiku łyżkami łatwo przesuwa bilans kalorii.
Szpik jako remedium: instytucje żywieniowe nie opisują szpiku jako leku ani suplementu, więc nie zastępuj nim zbilansowanej diety ani leczenia.
Porady
Kupuj kości od sprawdzonego rzeźnika albo w markecie z lodówki i piecz je do pełnej miękkości, a resztki szybko schładzaj.
Nie jedz szpiku codziennie, a w rosole traktuj go jako dodatek: zdejmuj nadmiar tłuszczu z powierzchni po ostudzeniu.
Jeśli lubisz kremowy smak na grzance, wypróbuj hummus albo pastę z awokado, które opierają się na tłuszczach roślinnych.
Przy zaburzeniach lipidowych porozmawiaj z lekarzem o tym, ile tłuszczów zwierzęcych możesz jeść.
Najczęstsze pytania
Czy szpik wołowy jest zdrowy?
Tylko okazjonalnie. To głównie tłuszcz zwierzęcy, z którym idą nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol, więc nie jest produktem do codziennego jedzenia.
Czy szpik wołowy jest szkodliwy?
Może szkodzić osobom z podwyższonym cholesterolem, chorobami serca i nadwagą, szczególnie gdy jest jedzony często i w dużych porcjach. W małej ilości raz na jakiś czas zdrowej osobie nie zaszkodzi.
Czy szpik kostny jest zdrowy?
Szpik kostny w kościach dorosłych to w dużej mierze tkanka tłuszczowa, więc jego wartość odżywcza to przede wszystkim tłuszcz. Nie ma instytucjonalnych zaleceń, by jeść go dla zdrowia.
Czy szpik wołowy podnosi cholesterol?
Cholesterol towarzyszy tłuszczom zwierzęcym, a nasycone kwasy tłuszczowe zwiększają LDL. Reakcja na cholesterol z jedzenia jest jednak różna u poszczególnych osób, dlatego przy wysokim cholesterolu ustal porcje z lekarzem.
Czy szpik wołowy to mięso czerwone?
Mięsem czerwonym nazywa się mięso wołowe, wieprzowe, jagnięce i kozie. Szpik jest tkanką z kości, ale jako produkt wołowy jest tłuszczem zwierzęcym, więc rozsądnie jest uwzględniać go przy planowaniu jadłospisu.
Ile szpiku wołowego można jeść?
Nie ma oficjalnego limitu wyłącznie dla szpiku. Bezpieczniej jest traktować go jako rzadki dodatek i pamiętać o limicie dla czerwonego mięsa w całej diecie.