Sód i chlor
niezbędne w organizmie
Na plus
Regulują gospodarkę wodną i równowagę kwasowo-zasadową, a sód bierze udział w procesach wchłaniania składników odżywczych i przewodzeniu bodźców nerwowych.
Czy sól jest zdrowa?
W skrócie Zdrowa z umiarem: organizm potrzebuje sodu i chloru, a sól jodowana dostarcza jodu, ale Polacy jedzą jej zwykle za dużo, dlatego liczy się limit dzienny, a nie rodzaj soli.
Sól kuchenna to prawie czysty chlorek sodu, używany do nadawania smaku, jako konserwant i w technologii żywności. W Polsce sól przeznaczona do bezpośredniego spożycia jest wzbogacana jodem, dlatego jest ważnym elementem profilaktyki niedoboru tego pierwiastka.
Wątpliwości dotyczą dwóch rzeczy: czy sól w ogóle jest potrzebna i czy modne rodzaje, jak himalajska czy morska, są zdrowsze od zwykłej. Odpowiedź jest prosta: sód i chlor są organizmowi potrzebne, ale w nadmiarze szkodzą, a wybór soli niewiele zmienia. Poniżej wyjaśniamy, ile to jest za dużo i gdzie sól czai się poza solniczką.
Spis treści
Sól: co jest na plus, a co na minus
Na plus jest rola sodu i chloru w organizmie oraz jod w soli jodowanej. Na minus przeważa nadmiar: przeciętne spożycie w Polsce przekracza zalecany limit, a sód w nadmiarze podnosi ciśnienie.
Dzienny limit
5 g, płaska łyżeczka
Z umiarem
Tyle wynosi maksymalne dzienne spożycie, a limit obejmuje sól dodawaną do potraw i tę zawartą w produktach spożywczych.
Przeciętne spożycie
ok. 10 g dziennie w Polsce
Na minus
To dwa razy więcej niż zalecany limit. Reszta soli trafia do nas głównie z żywnością przetworzoną.
Jod
2,3 mg w 100 g soli jodowanej
Na plus
Sól jodowana jest ważnym dostawcą jodu w kraju, w którym jest go w środowisku niewiele, więc ograniczając ją, uzupełnij jod rybami, nabiałem i jajami.
Sól himalajska
97,5% chlorku sodu
Z umiarem
Zawiera śladowe ilości minerałów, ale zbyt małe, by miały znaczenie żywieniowe, więc nie jest zdrowsza od kuchennej.
Ciśnienie krwi
podnosi w nadmiarze
Na minus
Nadmiar sodu zwiększa ryzyko nadciśnienia, które jest związane z udarami i chorobami serca, niezależnie od rodzaju soli.
Ile soli dziennie i jak jeść z głową
- Trzymaj się limitu 5 g soli dziennie z całego jadłospisu, czyli płaskiej łyżeczki do herbaty, wliczając sól z pieczywa, wędlin, serów, sosów i przekąsek.
- Jeśli regularnie jadasz na mieście, nie dodawaj soli do potraw gotowanych w domu, żeby rozłożyć jej podaż w ciągu dnia.
- Na co dzień wybieraj sól jodowaną, a gdy ją ograniczasz, jedz ryby morskie, nabiał i jaja.
- Nie zwiększaj ilości soli tylko dlatego, że jest jodowana, bo jodu dostarcza też reszta diety.
- Smak potraw podkręcaj ziołami i przyprawami, a solniczkę odstaw z dala od stołu.
Szkodliwość i przeciwwskazania: sól
Sól szkodzi przede wszystkim w nadmiarze, a w Polsce zjadamy jej zwykle za dużo. Szczególnie uważać powinny osoby z nadciśnieniem, chorobami serca i nerek oraz te, które stosują zamienniki soli.
- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej wiąże regularne przekraczanie limitu soli z nadciśnieniem, udarem mózgu i zawałem serca, więc nadmiar soli szkodzi sercu i naczyniom.
- Nadmiar soli może też sprzyjać rakowi żołądka, osteoporozie i kamicy nerkowej, a najnowsze badania wskazują na związek z otyłością.
- Sól sodowo-potasowa nie jest dla wszystkich: szerokie stosowanie soli potasu, zwłaszcza przez chorych z niewydolnością nerek i osoby w podeszłym wieku, może prowadzić do hiperkaliemii.
- Ciemna sól morska może zawierać śladowe ilości metali ciężkich, takich jak ołów, więc nie jest bezpieczniejsza od kuchennej.
- Dieta bez soli jodowanej łatwo bywa niedoborowa w jod, co szkodzi zwłaszcza kobietom w ciąży, jeśli nie jedzą ryb, nabiału i jaj.
Porady
- Czytaj etykiety: dużo soli kryje się w pieczywie, płatkach kukurydzianych, wędlinach, konserwach, serach, daniach gotowych, sosach i słonych przekąskach.
- Zamiast drogiej soli himalajskiej wybierz zwykłą jodowaną, bo różnice w minerałach są zbyt małe, by miały znaczenie.
- Sól sodowo-potasowa może pomóc zmniejszyć spożycie sodu, ale przy chorobach nerek zapytaj lekarza, czy możesz jej używać.
- Dosalaj na końcu gotowania i próbuj potrawę przed solniczką, bo wiele dań jest już słonych dzięki składnikom.
Najczęstsze pytania
Czy sól jest zdrowa?
Zdrowa z umiarem. Sód i chlor są organizmowi niezbędne, a sól jodowana dostarcza jodu, ale nadmiar sprzyja nadciśnieniu i innym chorobom.
Czy sól jest zdrowa dla organizmu?
Tak, w niewielkiej ilości jest potrzebna, bo sód i chlor regulują gospodarkę wodną i przewodzenie bodźców nerwowych. Niedobór soli występuje rzadko, a znacznie częściej problemem jest jej nadmiar.
Jaka sól jest zdrowa: jodowana czy niejodowana?
Na co dzień lepsza jest jodowana, bo w Polsce dostarcza ważnej części jodu w diecie. Niejodowaną możesz stosować, gdy jod uzupełniasz rybami, nabiałem i jajami.
Czy sól himalajska jest zdrowsza od kuchennej?
Nie. Wszystkie rodzaje soli składają się głównie z chlorku sodu, a ilość minerałów jest zbyt mała, by miała znaczenie żywieniowe.
Ile soli dziennie można jeść?
Maksymalnie 5 g, czyli płaską łyżeczkę do herbaty, liczoną razem z solą ukrytą w produktach.
Czy sól szkodzi?
Sól szkodzi w nadmiarze: wiąże się go z nadciśnieniem, udarem i chorobami serca. W normalnej ilości, mieszczącej się w limicie, nie jest szkodliwa dla zdrowej osoby.
Czy można całkiem odstawić sól?
Odstawienie lub znaczne ograniczenie soli jodowanej zwiększa ryzyko niedoboru jodu, jeśli nie zadbasz o ryby morskie, nabiał i jaja. Zmiany omów z lekarzem lub dietetykiem.
