Błonnik
ok. 3,3 g w 100 g
Na plus
Korzeń zawiera błonnik, ale w praktyce jada się go w łyżeczkach, więc to miły dodatek do dziennej porcji, a nie jej podstawa.
Czy chrzan jest zdrowy?
W skrócie Zdrowy z umiarem: chrzan dostarcza błonnika, potasu i witaminy C, a jada się go w łyżeczkach, więc zdrowym osobom nie szkodzi, ale jego ostrość oraz sól w wersji ze słoika wymagają ostrożności.
Chrzan to gruby, jasny korzeń z rodziny kapustowatych, który w Polsce rośnie niemal wszędzie. Ma bardzo ostry aromat, bo po utarciu rozpada się w nim glikozyd i powstaje olejek gorczyczny. Trafia na stół głównie do wędlin, ryb, jajek, buraków i ogórków kiszonych.
Wątpliwości biorą się z dwóch stron. Dawniej chrzan uważano za roślinę leczniczą i do dziś krąży o nim wiele obietnic, a wiarygodne dane są ostrożniejsze. Do tego sklepowy chrzan tarty bywa mieszanką z dodatkami, w której samego chrzanu jest niewiele. Poniżej oddzielamy to, co wiadomo, od tradycyjnych przekonań.
Spis treści
Chrzan: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważa skład i sposób użycia: chrzan dostarcza błonnika, potasu i witaminy C, a je się go po odrobinie. Na minus są ostrość podrażniająca śluzówki oraz sól i dodatki w wersji ze słoika.
Potas
ok. 246 mg w 100 g
Na plus
Potas uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi. Przy chorobach nerek ilość potasu w diecie ustala lekarz.
Witamina C
ok. 24,9 mg w 100 g
Z umiarem
Występuje w świeżym korzeniu, ale utlenia się przy tarciu, a w chrzanie ze słoika zostaje jej niewiele, więc nie traktuj chrzanu jako głównego dostawcy tej witaminy.
Sód
ok. 420 mg w 100 g
Z umiarem
Porcja to łyżeczka, więc sodu trafia na talerz niewiele, ale przy nadciśnieniu i chorobach serca sprawdzaj etykietę chrzanu ze słoika.
Indeks glikemiczny
niski, 20
Na plus
Chrzan należy do produktów o niskim indeksie glikemicznym, o ile w składzie nie ma dodanego cukru.
Olejek gorczyczny
bardzo ostry, drażni śluzówki
Z umiarem
To on odpowiada za ostry smak i łzawienie przy tarciu. Lotne związki, w tym izotiocyjanian allilu, mogą wywołać katar, kichanie i podrażnienie skóry.
Ile chrzanu dziennie i jak jeść z głową
- Traktuj chrzan jak przyprawę: łyżeczka do mięsa, jajka, ryby czy ćwikły w zupełności wystarczy, a granicą jest własna tolerancja, bo ostrość szybko daje o sobie znać.
- Dodawaj go do gotowego dania, bo olejek eteryczny szybko się ulatnia i chrzan nie nadaje się do obróbki cieplnej.
- Wybieraj świeżo starty korzeń. Domowy chrzan to korzeń z octem, wodą i solą, a ten ze słoika często zawiera konserwanty, stabilizatory i skrobię.
- Przy cukrzycy sięgaj po chrzan bez cukru w składzie, a ćwikłę z chrzanem licz jako warzywa gotowane, bo buraki podnoszą jej indeks glikemiczny.
- Jedz chrzan do tłustych potraw: pobudza wydzielanie soków trawiennych i ułatwia trawienie tłustych potraw.
Szkodliwość i przeciwwskazania: chrzan
Chrzan szkodzi głównie przez ostrość: drażni śluzówki, więc przy ostrych stanach chorobowych lepiej go unikać. Ostrożność dotyczy też osób uczulonych i tych, które muszą pilnować soli w diecie.
- Chrzan szkodzi osobom z bardzo ostrymi nieżytami żołądka oraz z ostrymi chorobami nerek i wątroby, bo właśnie takie stany są przeciwwskazaniem do jego jedzenia.
- W ziołolecznictwie chrzan stosowano przy schorzeniach wątroby z wyjątkiem marskości, więc przy każdej chorobie wątroby omów jego jedzenie z lekarzem.
- Dla osób uczulonych chrzan bywa szkodliwy: zdarza się nadwrażliwość, a lotne związki mogą wywołać katar, łzawienie, kichanie i podrażnienia skóry.
- Chrzan ze słoika szkodzi osobom na diecie niskosodowej, bo zawiera sód.
- Nie przykładaj tartego chrzanu na skórę bez ochrony, bo działa drażniąco.
- W ciąży, podczas karmienia i u małych dzieci wprowadzaj ostre przyprawy ostrożnie, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub dietetyka.
Porady
- Trzyj chrzan tuż przed podaniem, bo lotne związki szybko się ulatniają, a razem z nimi ostrość.
- Przy tarciu otwórz okno, bo wydzielający się izotiocyjanian allilu drażni oczy i śluzówki, podobnie jak przy krojeniu cebuli.
- Czytaj etykietę chrzanu ze słoika: im większy udział samego chrzanu i krótsza lista dodatków, tym lepiej.
- Chrzan pasuje do mięs, ryb, jajek i buraków, więc wykorzystaj jego ostry smak zamiast dosalania potraw.
Najczęstsze pytania
Czy chrzan jest zdrowy?
Zdrowy z umiarem. Jako ostra przyprawa dostarcza błonnika i potasu, ale jada się go po odrobinie, a w wersji sklepowej dochodzą sól i dodatki.
Czy chrzan ze słoika jest zdrowy?
Jeśli skład jest prosty i bez sztucznych dodatków, jak najbardziej. Świeżo starty ma jednak więcej witaminy C i lotnych związków.
Czy chrzan jest zdrowy na wątrobę?
Tradycyjnie używano go przy schorzeniach wątroby i dróg żółciowych, z wyjątkiem marskości, ale to wiedza ziołolecznicza, a nie leczenie. Przy ostrych chorobach wątroby jest przeciwwskazany, więc zapytaj lekarza.
Czy chrzan jest zdrowy na jelita?
Pobudza wydzielanie soków trawiennych i bywa jedzony do tłustych potraw. Ostry smak może jednak podrażnić wrażliwy przewód pokarmowy, więc obserwuj reakcję organizmu.
Czy chrzan jest zdrowy na serce?
Zawiera potas, który uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi, ale w wersji ze słoika jest też sód. Dla serca ważniejsza jest cała dieta niż łyżeczka chrzanu.
Czy chrzan szkodzi?
Zdrowej osobie w ilościach kuchennych zwykle nie szkodzi, choć ostrość może wywołać katar i łzawienie. Szkodliwy bywa przy bardzo ostrych nieżytach żołądka oraz ostrych chorobach nerek i wątroby.
Czy cukrzycy mogą jeść chrzan?
Tak, sam chrzan ma niski indeks glikemiczny, wynoszący 20, ale wybieraj wersje bez cukru w składzie.
