Owies bezglutenowy (certyfikowany)
Nie ma glutenu
Ziarno z kontrolowanych upraw, oznaczone słowem „bezglutenowy” albo przekreślonym kłosem. Większość osób z celiakią go toleruje, ale niewielka część reaguje nawet na taki owies.
Czy owies ma gluten?
Może zawierać To zależy, zwykły owies jest zanieczyszczony pszenicą, żytem lub jęczmieniem i przy celiakii jest zakazany, a bezpieczny bywa tylko certyfikowany owies bezglutenowy.
Zwykły owies ze sklepu trzeba traktować jak produkt z glutenem, a przy celiakii dozwolony jest wyłącznie owies bezglutenowy. Samo ziarno owsa nie zawiera gliadyny, sekaliny ani hordeiny. Ma za to aweninę, białko podobne do glutenu, ale obecne w owsie w znacznie mniejszej ilości niż prolaminy w pszenicy, życie i jęczmieniu.
Problemem jest droga ziarna z pola do paczki. Między owsem rosną samosiejki innych zbóż, a kombajny, silosy i młyny obsługują też pszenicę. Owies bezglutenowy uprawia się i przetwarza pod ścisłą kontrolą, a gotowy produkt bada się, czy nie przekracza 20 mg glutenu na kilogram.
Źródła różnią się co do tego, od kiedy włączać taki owies. Coeliac UK dopuszcza go na każdym etapie diety, polskie Stowarzyszenie i dietetycy radzą ostrożniej: po wyciszeniu choroby, powoli i po rozmowie z lekarzem. Tu wybieramy tę ostrożniejszą drogę.
Spis treści
Owies: odmiany i produkty z glutenem i bez
Owies trafia na talerz jako płatki, kasza, otręby, mąka, napój i składnik pieczywa. W każdej z tych postaci obowiązuje ta sama zasada: liczy się pochodzenie ziarna, a nie stopień przetworzenia. Kasza owsiana ze zwykłej półki jest równie ryzykowna jak płatki, a chleb owsiany zwykle łączy owies z mąką pszenną.
Zwykły owies i otręby owsiane
Ma gluten
Ziarno bez certyfikatu jest zanieczyszczone innymi zbożami już na polu i w młynie, dlatego na liście Stowarzyszenia figuruje wśród produktów zabronionych.
Kasza i kaszka owsiana
Ma gluten
Kasza owsiana ze sprzedaży ogólnej jest wymieniana wprost jako produkt z glutenem. Kaszki błyskawiczne zbożowe dla dzieci często łączą owies z pszenicą.
Chleb owsiany
Ma gluten
Owies słabo trzyma kształt bochenka, więc piekarnie mieszają go zwykle z mąką pszenną lub żytnią. Wersję bezglutenową kupisz tylko w zamkniętym opakowaniu z odpowiednim opisem.
Ciastka owsiane i batony z owsem
Może zawierać
Nawet gdy owies pochodzi z bezglutenowej uprawy, receptura może zawierać mąkę pszenną albo słód jęczmienny. Wybieraj tylko te opisane jako bezglutenowe.
Jak kupić owies bez glutenu
- Szukaj na opakowaniu słowa „bezglutenowy” albo licencjonowanego znaku przekreślonego kłosa z numerem pod spodem.
- Nie sugeruj się napisami „100% owies”, „czysty owies” ani „ekologiczny”, bo żaden z nich nie mówi nic o zawartości glutenu.
- W produktach z owsem, takich jak granola czy ciastka, przeczytaj cały skład, bo gluten mogą wnosić inne składniki niż sam owies.
- Po otwarciu przesyp płatki lub kaszę do szczelnego, podpisanego pojemnika i trzymaj je z dala od mąki pszennej.
Czym zastąpić owies na diecie bezglutenowej
Płatki jaglane
Na owsiankę i do granoli, gotują się w kilka minut i dają podobnie kremową konsystencję.
Płatki gryczane
Do śniadaniowej miski i ciasteczek, mają wyraźniejszy, lekko orzechowy smak.
Płatki ryżowe
Delikatne w smaku, dobre dla dzieci i do deserów na mleku.
Płatki z komosy ryżowej
Do musli i jako posypka, wnoszą sporo białka i lekko chrupią.
Kasza jaglana
Zamiast kaszy owsianej na słodko z owocami albo na wytrawnie do gulaszu.
Owies a celiakia: na co uważać
Owies bezglutenowy jest cennym źródłem błonnika rozpuszczalnego, którego na diecie bezglutenowej często brakuje. Nie każdy jednak go toleruje, dlatego decyzję o jego włączeniu dobrze podjąć razem z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem.
- Według Stowarzyszenia około 5 procent chorych na celiakię nie toleruje nawet owsa bezglutenowego, co wynika z reakcji na aweninę.
- Stowarzyszenie sugeruje ograniczyć początkowo porcję do około 50 g dziennie u dorosłych i 25 g u dzieci.
- Jeśli po włączeniu owsa wracają dolegliwości, odstaw go i omów objawy z lekarzem, zamiast szukać przyczyny na własną rękę.
- Przy alergii na pszenicę sprawa wygląda inaczej niż przy celiakii, więc zakres zakazanych zbóż ustala alergolog.
Porady
- Owsiankę z bezglutenowych płatków gotuj w garnku, w którym nie przygotowujesz makaronu pszennego, albo umyj go wcześniej bardzo dokładnie.
- Na początek wybierz jeden sprawdzony produkt z owsa bezglutenowego i jedz go przez kilka tygodni, zanim sięgniesz po kolejne.
- Mąkę z bezglutenowych płatków zrobisz sama w blenderze, co przyda się do placuszków i ciastek.
- Namoczone na noc bezglutenowe płatki z jogurtem i owocami to szybkie śniadanie, które nie wymaga gotowania.
Najczęstsze pytania
Czy owies ma gluten?
W sensie botanicznym owies nie należy do zbóż z gliadyną, ale zawiera podobne białko, aweninę, i niemal zawsze jest zanieczyszczony pszenicą, żytem lub jęczmieniem. Dlatego polska lista produktów zakazanych obejmuje każdy owies bez certyfikatu.
Czy kasza owsiana ma gluten?
Kasza owsiana ze zwykłej sprzedaży jest zakazana w diecie bezglutenowej. Wyjątkiem byłaby kasza z owsa certyfikowanego, opisana na opakowaniu jako bezglutenowa.
Czy kaszka owsiana dla dzieci ma gluten?
Zwykła kaszka owsiana tak, bo powstaje ze zwykłego owsa, a w wersjach wielozbożowych dochodzi pszenica. Dla dziecka z celiakią wybieraj kaszki z napisem „bezglutenowy”, najlepiej jaglane, ryżowe lub kukurydziane.
Czy chleb owsiany ma gluten?
Zazwyczaj tak, bo poza owsem zawiera mąkę pszenną lub żytnią. Bezpieczny jest jedynie chleb owsiany z certyfikatem bezglutenowym, sprzedawany w szczelnym opakowaniu.
Czym jest awenina?
To białko z grupy prolamin, które występuje w owsie. U zdecydowanej większości osób z celiakią nie wywołuje reakcji, ale u niewielkiej grupy chorych może szkodzić tak jak gluten.
Czy owies ekologiczny jest bezglutenowy?
Nie. Uprawa ekologiczna dotyczy nawozów i środków ochrony roślin, a nie oddzielenia owsa od innych zbóż, więc bez napisu „bezglutenowy” taki owies nadal może zawierać gluten.
