W skrócieZdrowe: czyste przyprawy w kuchennych ilościach wnoszą składniki roślinne i pozwalają użyć mniej soli i cukru, pod warunkiem że wybierasz pojedyncze przyprawy, a nie mieszanki pełne soli.
Przyprawy to składniki potraw dodawane zwykle w niewielkich ilościach, aby poprawić smak, zapach, a czasem wygląd, jak w przypadku kurkumy czy szafranu. Dzieli się je na ziołowe, warzywne i korzenne, a kupuje pojedynczo albo w mieszankach, takich jak curry czy zioła prowansalskie.
Wątpliwości biorą się z dwóch skrajności: jedni przypisują przyprawom niemal cudowne działanie, inni obawiają się mieszanek z solą i wzmacniaczami smaku. Prawda leży pośrodku, bo czyste przyprawy są wartościowym dodatkiem, ale nie zastępują warzyw, leków ani urozmaiconej diety.
Na plus przeważają składniki roślinne i możliwość ograniczenia soli, a na minus mieszanki z solą oraz nadmiar niektórych przypraw. Dobrze dobrane przyprawy są sprzymierzeńcem kuchni, ale nie lekiem.
Witaminy i minerały
w niewielkich ilościach
Na plus
Przyprawy zawierają witaminy i składniki mineralne, na przykład witaminę C w natce pietruszki, wapń w suszonej bazylii czy magnez i żelazo w suszonej mięcie. Dodawane w małych ilościach nie zastąpią jednak warzyw.
Związki roślinne
eugenol, przeciwutleniacze
Na plus
Bazylia zawiera eugenol, związek opisywany jako przeciwzapalny, a goździki są bogate w przeciwutleniacze. To dodatek do zdrowej diety, a nie lek.
Zamiast soli
pomagają ograniczyć sól
Na plus
Umiejętne stosowanie przypraw pozwala używać mniej soli, której spożycie w Polsce przekracza 5-krotnie normę. Cukier w deserach można częściowo zastąpić cynamonem czy wanilią.
Mieszanki z solą
często dużo soli
Na minus
Niektóre miksy warzywno-ziołowe poza przyprawami zawierają duże ilości soli i wzmacniaczy smaku. Lepiej wybierać mieszanki o znanym, stałym składzie, na przykład curry czy zioła prowansalskie.
Nadmiar
w nadmiarze mogą szkodzić
Z umiarem
Stosowane w nadmiarze przyprawy, na przykład pieprz, cynamon czy gałka muszkatołowa, mogą wywoływać przykre dolegliwości. Cynamon zawiera też pewną ilość kumaryny, którą podejrzewa się o toksyczny wpływ na nerki i wątrobę.
Świeże czy suszone
świeże zachowują więcej
Z umiarem
Najwięcej korzystnych składników dają świeże zioła, bo nie zdążyły się z nich ulotnić. Domowych ziół nie susz w piekarniku, bo tracą wtedy sporo substancji prozdrowotnych.
Ile przypraw dziennie i jak jeść z głową
Nie ma jednej dziennej porcji przypraw, więc dodawaj je do smaku, w kuchennych ilościach, a nie łyżkami jak suplement.
Kupuj pojedyncze przyprawy albo mieszanki o znanym składzie, a miksy warzywno-ziołowe sprawdzaj na etykiecie pod kątem soli i wzmacniaczy smaku.
Świeże zioła, na przykład tymianek czy bazylię, dodawaj tuż po ugotowaniu, mielone przyprawy pod koniec gotowania, a twarde kłącza, jak imbir, na początku.
Zamiast dosalać potrawy, sięgaj po zioła, czosnek, cebulę, pieprz i sok z cytryny, bo dzienny limit to 5 g soli dodawanej do potraw i zawartej w produktach.
Jeśli lubisz cynamon, wybieraj częściej cejloński, który zawiera najmniej kumaryn.
Szkodliwość i przeciwwskazania: przyprawy
Przyprawy szkodzą głównie w nadmiarze i w mieszankach pełnych soli. Ostrożność dotyczy też osób z wrzodami żołądka i nadkwasotą, kobiet w ciąży oraz chorych na wątrobę i nerki.
Przy wrzodach żołądka i nadkwasocie napoje z większą ilością kurkumy i ostre przyprawy mogą szkodzić, bo nasilają wydzielanie kwasu żołądkowego.
W ciąży nie sięgaj po napoje z dużą ilością kurkumy. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zaznacza, że stosowana w większych ilościach może powodować skurcze.
Nadmiar cynamonu szkodzi, bo zawiera on kumarynę podejrzewaną o toksyczny wpływ na nerki i wątrobę, więc osoby z chorobami tych narządów powinny zachować ostrożność.
Mieszanki z solą są szkodliwe dla osób z nadciśnieniem, bo nadmiar soli wiąże się z nadciśnieniem, udarem i zawałem serca.
Jeśli po konkretnej przyprawie pojawia się wysypka, swędzenie lub duszność, odstaw ją i zgłoś się do lekarza.
Przyprawy nie zastępują leczenia, więc przy chorobach przewlekłych i stałych lekach nie używaj ich w dużych ilościach bez porady lekarza.
Porady
Trzymaj przyprawy w hermetycznych pojemnikach, z dala od światła i wilgoci, żeby długo zachowały aromat.
Prażenie przypraw na suchej patelni przed zmieleniem wydobywa z nich więcej smaku i zapachu.
Hoduj zioła w doniczce na parapecie: mięta, koperek i szczypiorek zawsze będą świeże.
Zamiast kostek bulionowych użyj własnej mieszanki ziół, czosnku i pieprzu, a posolisz dopiero na talerzu.
Najczęstsze pytania
Czy przyprawy są zdrowe?
Tak, czyste przyprawy w kuchennych ilościach są zdrowym dodatkiem, bo wnoszą witaminy, minerały i związki roślinne oraz pozwalają użyć mniej soli.
Czy przyprawy szkodzą?
Szkodzą w nadmiarze, w mieszankach z dużą ilością soli i osobom z wrzodami żołądka lub nadkwasotą. Przy zdrowym żołądku kuchenne ilości zwykle nie szkodzą.
Czy mieszanki przypraw są zdrowe?
To zależy od składu. Mieszanki o znanym składzie, jak curry czy zioła prowansalskie, są dobre, ale niektóre miksy zawierają dużo soli i wzmacniaczy smaku.
Czy świeże zioła są zdrowsze od suszonych?
Świeże zioła dają najwięcej korzystnych składników, bo te nie zdążyły się ulotnić. Suszone są jednak wygodną i dobrą alternatywą, byle nie suszyć ich w piekarniku.
Czy przyprawy mogą zastąpić sól?
Tak, częściowo. Zioła, czosnek, pieprz czy cytryna dodają smaku, dzięki czemu łatwiej ograniczyć sól, której w Polsce zjadamy za dużo.
Czy przyprawy leczą?
Nie, to dodatek do diety, a nie lek. Dawniej uważano niektóre zioła za lecznicze, ale dziś traktuje się przyprawy jako uzupełnienie zdrowego żywienia.