Kofeina
0,9-1,8% w suchych liściach
Z umiarem
Mateina to po prostu kofeina i działa pobudzająco jak w kawie, ale podnosi też ciśnienie, zwłaszcza u osób pijących ją sporadycznie.
Czy yerba mate jest zdrowa?
W skrócie Zdrowa z umiarem: yerba mate pobudza kofeiną i dostarcza polifenoli, ale zbyt gorący napar wiąże się z ryzykiem raka przełyku, a dowody na korzyści zdrowotne są wciąż ograniczone.
Yerba mate to suszone liście ostrokrzewu paragwajskiego, z których zaparza się pobudzający napar, popularny w Ameryce Południowej. Pije się ją z naczynia zwanego tykwą, przez metalową rurkę, często w towarzystwie, przy rodzinnym stole.
Wątpliwości dotyczą trzech spraw: ile w niej kofeiny, czy obiecywane korzyści mają mocne podstawy i dlaczego pojawia się słowo „rak”. Poniżej oddzielamy to, co wynika z badań i z analiz, od tego, co jest dopiero hipotezą.
Spis treści
Yerba mate: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważają polifenole i działanie pobudzające podobne do kawy, na minus temperatura naparu i sposób suszenia liści. Kafle pokazują, co mówią o yerbie instytucje i przeglądy badań, bez obietnic leczniczych.
Polifenole
92 mg kwasu chlorogenowego na gram
Na plus
Liście zawierają dużo kwasu chlorogenowego i nie mają katechin, więc profil polifenoli różni się od zielonej herbaty.
Temperatura naparu
ponad 65°C to ryzyko
Na minus
Picie naparu o temperaturze powyżej 65°C wiąże się z rakiem przełyku, więc yerbę warto studzić przed piciem.
Węglowodory aromatyczne
zależą od suszenia
Na minus
Przy tradycyjnym wędzeniu liści powstają wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, w tym rakotwórczy benzo(a)piren. Dane pochodzą z małych badań, a yerba niewędzona może zawierać ich mniej.
Słodzenie
cukier lub miód
Z umiarem
Tradycyjna yerba jest gorzka i niesłodzona, ale część pijących dodaje cukier albo miód, co zwiększa ilość dodanego cukru w diecie.
Ile yerby mate dziennie i jak jeść z głową
- Zaparzaj yerbę wodą, a nie wrzątkiem, i poczekaj, aż napar ostygnie poniżej 65°C, zanim zaczniesz pić.
- Wliczaj ją do dziennej puli kofeiny; w badaniach nad kawą umiarkowane picie oznaczało do 400 mg kofeiny na dobę.
- Pij ją bez cukru i miodu, tak jak w tradycyjnej wersji gorzkiej.
- Jeśli możesz wybierać, sięgaj po yerbę niewędzoną, której producent opisuje sposób suszenia.
- Traktuj ją jako zamiennik kawy do picia w ciągu dnia, nie jako suplement na cholesterol czy odchudzanie.
Szkodliwość i przeciwwskazania: yerba mate
Zdrowym dorosłym yerba mate w umiarkowanych ilościach nie szkodzi, ale w kilku sytuacjach lepiej ograniczyć porcje albo wcześniej porozmawiać z lekarzem.
- Osobom z nadciśnieniem yerba może szkodzić jak kawa, bo kofeina zwiększa ciśnienie tętnicze krwi, zwłaszcza przy rzadkim piciu; omów to z lekarzem.
- Przy dużych ilościach pojawia się nadmiar kofeiny: powyżej 400 mg może dojść do zatrucia z drżeniem mięśni, lękiem i kłopotami ze snem.
- Napar nie jest lekiem. Przegląd z 2022 roku zaznacza, że dowody łączące polifenole z zyskiem zdrowotnym są wciąż ograniczone i bywają sporne.
- Najlepiej udokumentowane ryzyko dotyczy przełyku, dlatego pijąc yerbę codziennie, nie zalewaj jej wrzątkiem.
Porady
- Kupuj yerbę w oryginalnym opakowaniu i czytaj, czy producent podaje sposób suszenia liści.
- Zwracaj uwagę na dodatki w gotowych napojach z yerbą, bo słodzone wersje to już inny produkt niż suszone liście.
- Jeśli chcesz zamienić poranną kawę na yerbę, zacznij od jednej porcji dziennie i obserwuj, jak reaguje twoje ciśnienie i sen.
Najczęstsze pytania
Czy yerba mate jest zdrowa?
To pobudzający napar z liści ostrokrzewu paragwajskiego, bogaty w polifenole, ale z kofeiną i ryzykiem związanym z bardzo gorącym piciem. Najrozsądniej pić ją z umiarem, ostudzoną.
Czy yerba mate szkodzi?
W umiarkowanych ilościach i ostudzona nie szkodzi zdrowym dorosłym. Szkodzić może nadmiar kofeiny, bardzo gorący napar oraz dodatek dużej ilości cukru.
Czy herbata yerba mate jest zdrowa?
Yerba bywa nazywana herbatą paragwajską, ale pochodzi z innej rośliny niż herbata. Ocena zdrowotna jest taka sama: dobra z umiarem, bez bardzo gorącego picia.
Czy mateina to coś innego niż kofeina?
Nie. Analiza składników aktywnych yerby wykazała, że mateina jest kofeiną.
Czy yerba mate jest zdrowa na odchudzanie?
Wśród badanych kierunków są kontrola masy ciała i glukozy, ale przegląd z 2022 roku podkreśla, że dowody są wciąż ograniczone. Nie traktuj jej jako środka na odchudzanie.
Czy yerba mate zastąpi kawę?
Mateina wykazuje podobne właściwości pobudzające: zwalcza objawy zmęczenia i zwiększa zdolność wysiłkową. Nie ma tylko tak intensywnego aromatu jak kawa.
