Jakość dowodów
małe, krótkie badania
Z umiarem
Większość prób klinicznych była niewielka, z mniej niż 200 uczestnikami, i trwała krócej niż 3 miesiące. Potrzebne są większe i dłuższe badania.
Czy żeń-szeń jest zdrowy?
W skrócie Okazjonalnie: żeń-szeń to korzeń o tradycyjnym użyciu, ale dowody z badań są skromne, a przy lekach, cukrzycy, ciąży i u dzieci wymaga ostrożności, więc nie jest to produkt na co dzień.
Żeń-szeń to korzeń rośliny Panax ginseng, która pochodzi z Dalekiego Wschodu, między innymi z Korei i północno-wschodnich Chin. Korzeń suszy się na biało albo najpierw poddaje działaniu pary, by uzyskać żeń-szeń czerwony. Sprzedaje się go jako proszek, ekstrakt, herbatę ziołową i składnik suplementów.
Najwięcej wątpliwości budzi to, że żeń-szeń reklamuje się na stres, zmęczenie czy pamięć, a badania na ludziach są niewielkie i nieraz niejednoznaczne. Dlatego warto wiedzieć, co faktycznie potwierdzono, a co pozostaje tradycją.
Spis treści
Żeń-szeń: co jest na plus, a co na minus
Na plus przeważa długa tradycja użycia i bezpieczeństwo krótkiego stosowania u większości osób. Na minus liczą się skromne dowody, skutki uboczne, wpływ na cukier i krzepnięcie krwi oraz fałszowane suplementy.
Tradycyjne użycie
zmęczenie i osłabienie
Z umiarem
Europejska Agencja Leków zalicza preparaty z korzenia do środków o użyciu tradycyjnym, opartym na długim stosowaniu, a nie na wynikach badań klinicznych.
Krótkie stosowanie
do 6 miesięcy
Na plus
Doustne stosowanie przez krótki czas, do 6 miesięcy, w zalecanych ilościach wydaje się bezpieczne dla większości osób. Długoterminowe bezpieczeństwo budzi pytania.
Skutki uboczne
najczęściej bezsenność
Na minus
Bezsenność jest najczęstszym skutkiem ubocznym. Europejska Agencja Leków wymienia też dolegliwości żołądkowe, a rzadziej zgłaszano ciężką wysypkę, uszkodzenie wątroby i ciężkie reakcje alergiczne.
Cukier we krwi i krzepnięcie
możliwy wpływ na oba
Na minus
Część dowodów wskazuje, że żeń-szeń może obniżać poziom cukru we krwi. Może też zaburzać krzepnięcie krwi i pogarszać choroby autoimmunologiczne.
Jakość suplementów
bywają fałszowane
Na minus
Wśród suplementów trafiają się preparaty fałszowane, które nie zawierają żeń-szenia. Sprawdzaj więc wytwórcę i skład na etykiecie.
Ile żeń-szenia dziennie i jak jeść z głową
- Nie ma jednej, wspólnej dawki dla wszystkich, więc stosuj ilość z ulotki konkretnego preparatu i nie przekraczaj jej.
- Jeśli sięgasz po żeń-szeń, ogranicz się do krótkiego stosowania, bo najlepiej opisane jest użycie do 6 miesięcy.
- Gdy objawy, na które go bierzesz, trwają dłużej niż 2 tygodnie, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą zamiast zwiększać ilość.
- Wybieraj preparaty o jasnym składzie od znanego wytwórcy, bo suplementy bywają fałszowane.
- Pijąc go wieczorem, pamiętaj, że najczęstszym skutkiem ubocznym jest bezsenność.
Szkodliwość i przeciwwskazania: żeń-szeń
Żeń-szeń nie jest produktem dla wszystkich. Szkodzi osobom uczulonym na roślinę, a wymaga ostrożności przy cukrzycy, lekach, chorobach autoimmunologicznych, w ciąży, w czasie karmienia i u dzieci.
- Nie stosuj żeń-szenia w ciąży ani w czasie karmienia piersią i nie podawaj go dzieciom, bo brakuje odpowiednich danych o bezpieczeństwie. Niektóre badania sugerują, że w ciąży może być niebezpieczny.
- Przy cukrzycy zapytaj lekarza przed użyciem, bo żeń-szeń może obniżać poziom cukru we krwi i trzeba to uwzględnić przy lekach.
- Przy lekach, w tym wpływających na krzepnięcie krwi, żeń-szeń może szkodzić przez interakcje, bo wykazano potencjalnie groźne oddziaływania z niektórymi lekami. Zawsze powiedz lekarzowi, że go używasz.
- Osoby uczulone na roślinę nie powinny po niego sięgać, bo możliwe są reakcje alergiczne, także ciężkie.
- Przy chorobach autoimmunologicznych lepiej go unikać bez zgody lekarza, bo żeń-szeń może je zaostrzać.
Porady
- Na opakowaniu szukaj nazwy łacińskiej Panax ginseng i informacji, czy to korzeń biały, czy czerwony.
- Traktuj żeń-szeń jako dodatek na krótki czas, a nie codzienny składnik diety.
- Nie łącz go z innymi ziołami i suplementami bez konsultacji, bo zioła i leki mogą wchodzić w groźne interakcje.
- Zioła kupuj w aptece lub u sprawdzonego dostawcy, a nie w przypadkowych sklepach internetowych.
Najczęstsze pytania
Czy żeń-szeń jest zdrowy?
Ma długą tradycję użycia, ale dowody z badań na ludziach są skromne. Dla większości osób krótkie stosowanie wydaje się bezpieczne, jednak to nie produkt na co dzień.
Czy żeń-szeń szkodzi?
Może szkodzić przy cukrzycy, niektórych lekach, chorobach autoimmunologicznych oraz w ciąży i u dzieci. Najczęściej powoduje bezsenność.
Czy żeń-szeń pomaga na zmęczenie?
Przegląd 19 badań sugerował niewielki korzystny wpływ samego żeń-szenia na zmęczenie ogólne. Nie wszystkie badania są jednak zgodne.
Czy żeń-szeń poprawia pamięć?
Niewielka liczba badań sugeruje poprawę funkcji poznawczych u osób w średnim wieku, ale nie u młodych dorosłych. Wpływ na pamięć zależał od dodatku miłorzębu.
Czy żeń-szeń poprawia wyniki sportowe?
Większość badań pokazuje, że nie poprawia wyników sportowych. Nie ma więc powodu, by sięgać po niego dla efektów na treningu.
Czy dzieci i kobiety w ciąży mogą brać żeń-szeń?
Nie, bo brakuje danych o bezpieczeństwie. Europejska Agencja Leków odradza go osobom poniżej 18 lat oraz kobietom w ciąży i karmiącym piersią.
